Giữ “hồn” xòe nơi bản Tày
Giữa nhịp sống hiện đại, những điệu xòe, dậm Then và câu khắp Nôm của dân tộc Tày xã Chấn Thịnh vẫn được giữ gìn và trao truyền qua nhiều thế hệ. Góp phần làm nên sức sống ấy là tâm huyết của các thành viên Câu lạc bộ (CLB) Xòe và thực hành nghi lễ Then, Khắp Nôm xã Chấn Thịnh. Họ đang “giữ hồn” điệu xòe và lan tỏa nét đẹp văn hóa truyền thống trong đời sống mới.
Trong không khí tưng bừng, phấn khởi hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam, Ngày Di sản văn hóa Việt Nam, Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc năm 2026, 116 thành viên CLB Xòe và thực hành nghi lễ Then, Khắp Nôm xã Chấn Thịnh vui mừng đón nhận quyết định thành lập. Đó là sự kiện đánh dấu sự ra đời của một tổ chức tự nguyện, niềm tự hào, tình yêu văn hóa nguồn cội sâu sắc của người dân nơi đây.
Bà Phạm Thị Chuyền - Chủ nhiệm CLB chia sẻ: “Mục đích lớn nhất của chúng tôi là sưu tầm và trao truyền những gì các cụ để lại. Chúng tôi muốn đẩy mạnh không gian sinh hoạt văn hóa cộng đồng, đưa các tiết mục hát Then, khắp Nôm, múa xòe vào chương trình văn nghệ của thôn và các dịp lễ, tết, đặc biệt là muốn truyền lại cho các thế hệ sau này”.

Khác với xòe Thái có những bước múa uyển chuyển, biến hóa theo 6 điệu, xòe của người Tày ở Chấn Thịnh mang bản sắc riêng độc đáo. Đó là các bước dậm nhịp ba, nhịp bảy, có khi nhịp mười, nên xòe Then của người Tày còn được gọi là “dậm Then”. Những bước múa thoạt nhìn rất mộc mạc, chỉ gồm các động tác nhún chân, vung tay sang phải, sang trái, qua đầu hay đi vòng về sau… nhưng lại ẩn chứa sức hấp dẫn lạ kỳ.
Đạo cụ xòe Then rất phong phú, từ hương, rượu, khăn, quạt, gậy cho đến những chùm hoa Dó đặc trưng. Trong tiếng trống âm vang, tiếng mắc-rính nhịp nhàng hòa quyện với lời hát Then khi bổng, khi trầm được ứng tác ngay tại chỗ, cùng các động tác lúc uyển chuyển, lúc dứt khoát mạnh mẽ, tất cả tạo nên không khí tưng bừng, cuốn hút đến mê hoặc. Nhất là trong điệu xòe hoa Dó, mỗi khi người múa vung từng chùm hoa lên cao quá đầu, người xem có cảm giác như những chuỗi ngọc lung linh đang bay bổng và tỏa hương trong gió.

Đặc biệt, xòe Then của người Tày Chấn Thịnh gắn liền với nghi lễ thờ cúng tại đình Bằng Là - ngôi đình linh thiêng có lịch sử lâu đời và từng là địa điểm họp bí mật của cán bộ cách mạng trong kháng chiến chống thực dân Pháp. Qua bao thế hệ, những điệu xòe Then mềm mại, uyển chuyển đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống tinh thần, tín ngưỡng và các lễ hội truyền thống của người Tày Chấn Thịnh.

Điểm làm nên sức sống kỳ diệu cho nghệ thuật xòe cổ ở Chấn Thịnh chính là phương thức trao truyền diễn ra tự nhiên ngay trong đời sống hằng ngày. Ở đó, những bậc cao niên chính là “bảo tàng sống” giữ cho mạch nguồn truyền thống được nối tiếp từ thế hệ này sang thế hệ khác. Tiêu biểu cho tinh thần ấy là bà Hoàng Thị Bồng ở thôn Bằng Là.
Dù đã 92 tuổi nhưng bà Bồng vẫn nhiệt tình tham gia CLB và truyền dạy cho thế hệ trẻ. Giới thiệu thành viên ngồi bên cạnh, bà Bồng cho biết: “Đây là em gái tôi, năm nay cũng 81 tuổi rồi. Ngày xưa, chúng tôi hay đi múa xòe nên học hỏi được nhiều. Bây giờ, tôi dạy lại cho chị em để cùng giữ gìn văn hóa, gây dựng phong trào cho thôn và lan tỏa sang các xã khác”.
Theo bà Bồng, ngày xưa các cụ múa xòe theo lối cổ, ngày nay, dẫu có sự điều chỉnh cho phù hợp với nhịp sống mới nhưng hồn cốt thì không thể mất. Bà vẫn giữ gìn, duy trì và truyền dạy tận tâm để thế hệ sau hiểu rằng, xòe cổ là tài sản vô giá của cha ông. Với bà Bồng, việc tham gia CLB, được truyền dạy nét đẹp văn hóa dân tộc cho thế hệ trẻ chính là niềm vui để tuổi già thêm phần ý nghĩa.

Không dừng ở bảo tồn các giá trị cổ xưa, CLB Xòe và thực hành nghi lễ Then, Khắp Nôm xã Chấn Thịnh còn là nơi gặp gỡ, giao lưu sau những giờ lao động vất vả, trở thành “mái nhà chung” mang lại nhiều niềm vui cho các thành viên cùng đam mê.
Chị Hoàng Thị Thùy - thành viên CLB cho biết: “Tham gia CLB xòe Then giúp tôi hiểu sâu sắc hơn bản sắc văn hóa của đồng bào Tày Chấn Thịnh. Những buổi tập luyện giúp tôi xua tan mọi mệt mỏi của công việc hằng ngày, đồng thời tiếp thêm niềm tự hào để chia sẻ tới mọi người những nét đẹp truyền thống của dân tộc mình”.
Em Bùi Thanh Hoa - một trong số thành viên ít tuổi của CLB cho biết: “Khi tham gia CLB, em học được các điệu xòe, lời khắp Nôm của dân tộc Tày và tình đoàn kết, ý nghĩa của những nét đẹp đó. Em sẽ chăm chỉ tập luyện và vận động bạn bè cùng tham gia để lưu giữ, phát huy truyền thống văn hóa của người Tày quê mình”.

Nhờ sự tích cực của thành viên CLB, các làn điệu Then, khắp Nôm và điệu xòe không chỉ nằm trong ký ức của người cao tuổi mà đã thực sự hiện diện sinh động trong đời sống cộng đồng hằng ngày.
Ông Hoàng Thế Quân - Trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội xã Chấn Thịnh nhấn mạnh: “Việc ra mắt CLB xòe Then, khắp Nôm của người Tày là nền tảng vững chắc để đưa truyền thống văn hóa của đồng bào phát triển mạnh mẽ hơn nữa trong đời sống tinh thần cũng như trong công cuộc phát triển văn hóa địa phương”.
Trải qua bao thăng trầm, biến đổi của thời gian, điệu xòe Then, câu khắp Nôm của người Tày Chấn Thịnh vẫn được trao truyền, tiếp nối nhờ tình yêu và ý thức giữ gìn của cộng đồng.
https://baolaocai.vn/giu-hon-xoe-noi-ban-tay-post915047.html