Dây chuyền lắp ráp xe điện tại Nhà máy BYD ở Trịnh Châu (Trung Quốc).

Cuộc xung đột giữa Mỹ và Israel với Iran đã làm gián đoạn nguồn cung nhiên liệu hóa thạch quan trọng từ Trung Đông, đẩy giá dầu thô tăng lên tới 119 USD/thùng trong tuần qua, làm rung chuyển thị trường năng lượng quốc tế. Có thể nói, khủng hoảng ở eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược vận chuyển dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng của thế giới đã phơi bày mức độ phụ thuộc sâu sắc của nền kinh tế toàn cầu. Châu Á cần khoảng 60% nguồn cung dầu thô đến từ Trung Đông nên cú sốc này đặc biệt nghiêm trọng.

Trong bối cảnh đó, người tiêu dùng chuyển sang sử dụng xe điện với tốc độ ngày càng nhanh. Tuy nhiên, đây không phải là phản ứng nhất thời. Sam Butler-Sloss, chuyên gia tại Viện Nghiên cứu năng lượng Ember cho rằng, việc tăng cường sử dụng xe điện có thể giúp các quốc gia tiết kiệm hơn 600 tỷ USD mỗi năm tiền nhập khẩu dầu mỏ. Ông gọi đây là một “đòn bẩy an ninh siêu việt”. Cũng theo Viện Nghiên cứu năng lượng Ember, việc sử dụng xe điện trong năm qua đã giúp giảm tiêu thụ 1,7 triệu thùng dầu mỗi ngày, tương đương 70% lượng xuất khẩu của Iran dự kiến trong năm 2025.

Mặt khác, biến động giá nhiên liệu đang làm thay đổi nhận thức của người tiêu dùng. Chuyên gia năng lượng Lauri Myllyvirta nhận định: Khi giá xăng tăng đột biến, người dân sẽ nhận ra sự bất ổn của nhiên liệu hóa thạch và tìm đến các giải pháp thay thế ổn định hơn. Trung Quốc - quốc gia nhập khẩu hơn 40% dầu từ Trung Đông là ví dụ điển hình cho sự chuyển đổi này. Theo các chuyên gia, mỗi lần Trung Đông bất ổn lại củng cố thêm bài học rằng phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu là một rủi ro chiến lược.

Trong bối cảnh đó, ngành công nghiệp xe điện Trung Quốc đang đứng trước cơ hội vàng. Bởi khi giá xăng tăng cao, xe điện ngày càng trở nên hấp dẫn hơn về chi phí vận hành. Đồng thời, giá xe điện liên tục giảm nhờ tiến bộ công nghệ và quy mô sản xuất lớn. Các thương hiệu Trung Quốc vốn đang chịu áp lực cạnh tranh khốc liệt trong nước, đã tích cực tìm kiếm thị trường mới.

Tại Thái Lan và Singapore, xe điện chiếm tới 50% doanh số bán xe mới trong những tháng gần đây. Tại Indonesia, Hàn Quốc và Việt Nam, con số này đạt khoảng 30%, vượt xa Mỹ và Nhật Bản - nơi thị phần xe điện vẫn dưới 10%. Thời điểm hiện tại, có 39 quốc gia trên thế giới có thị phần xe điện trên 10%, tăng mạnh so với năm 2019 (chỉ có 4 quốc gia).

Khủng hoảng năng lượng cũng tạo ra áp lực tài chính lớn đối với các chính phủ. Indonesia có nguy cơ vượt trần thâm hụt ngân sách do chi phí nhập khẩu dầu tăng mạnh. Tại Ấn Độ, các công ty xăng, dầu nhà nước đang đối mặt với nguy cơ thua lỗ khi giá nhiên liệu tăng nhưng không thể chuyển hết chi phí sang người tiêu dùng. Chi phí nhập khẩu dầu không chỉ làm suy yếu ngân sách mà còn gây áp lực lên đồng nội tệ của nhiều quốc gia đang phát triển.

Tuy nhiên, một nghịch lý tồn tại là nhiều quốc gia châu Á vẫn áp thuế cao đối với xe điện, trong khi dầu thô được nhập khẩu gần như miễn thuế. Giới chuyên gia cho rằng đây là thời điểm các chính phủ cần thay đổi chính sách, giảm thuế xe điện và đầu tư mạnh vào hạ tầng trạm sạc. Bởi lẽ, thiếu trạm sạc vẫn là thách thức của nhiều quốc gia, đặc biệt là ở Nam Á. Mặt khác, ngành Điện lực cũng có thể hưởng lợi từ xu hướng này. Việc phát triển hệ thống sạc xe điện sẽ tạo thêm nhu cầu cho lưới điện, giúp hấp thụ lượng điện dư thừa từ năng lượng tái tạo.

Trong cuộc đua này, các nhà sản xuất xe điện của Trung Quốc như BYD hay Geely Automobile Holdings được dự báo sẽ là những người hưởng lợi lớn, nhưng đây không phải là những cái tên duy nhất. Bởi VinFast của Việt Nam đang mở rộng nhanh chóng, trong khi các hãng xe của Ấn Độ như Tata Motors hay Mahindra & Mahindra cũng có tiềm năng tăng trưởng mạnh.

Rõ ràng, cuộc khủng hoảng dầu mỏ hiện nay đang tạo ra một bước ngoặt chiến lược, buộc các quốc gia và doanh nghiệp phải tái định hình cách tiếp cận lĩnh vực năng lượng. Với châu Á, đây có thể là thời điểm quyết định, khi áp lực từ khủng hoảng chuyển hóa thành động lực cho một cuộc cách mạng xanh. Nếu xu hướng hiện tại tiếp diễn, năm 2026 có thể đánh dấu điểm bùng phát của thị trường xe điện tại châu Á - nơi mà nhu cầu, công nghệ và chính sách đang hội tụ để tạo ra một sự chuyển đổi chưa từng có.

https://baolaocai.vn/cu-soc-dau-mo-nam-2026-buoc-ngoat-cua-thi-truong-xe-dien-chau-a-post897091.html