Vụ xuân là vụ sản xuất chính có vai trò quan trọng trong đảm bảo an ninh lương thực, đồng thời thúc đẩy phát triển sản xuất hàng hóa để nâng cao thu nhập cho nông dân. Do đó, từ cuối năm 2018, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Lào Cai đã bám sát tình hình thực tế để xây dựng kế hoạch sản xuất vụ xuân 2019, trong đó đặc biệt chú trọng đến khung thời vụ và cơ cấu giống.

Người dân xã Bản Qua nhổ mạ cấy lúa xuân.

Theo kế hoạch, vụ xuân năm nay, toàn tỉnh gieo cấy 10.100 ha lúa và hơn 11.200 ha ngô. Lịch thời vụ gieo cấy lúa xung quanh tiết Lập xuân (ngày 4/2/2019) và kết thúc trong tháng 3/2019. Đối với cây ngô, các xã vùng thấp trồng từ trung tuần tháng 2 đến tháng 3, các xã vùng cao trồng từ tháng 3 và kéo dài đến trung tuần tháng 4. Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã đưa ra bộ giống cho các địa phương tham khảo, lựa chọn phù hợp với điều kiện thời tiết và thời gian sinh trưởng, trong đó ưu tiên giống lúa thuần có thời gian sinh trưởng ngắn, năng suất cao, chất lượng tốt.

Có mặt tại cánh đồng xã Bản Qua (huyện Bát Xát) những ngày đầu năm 2019, chúng tôi thấy không khí lao động, sản xuất đã rộn ràng, khẩn trương. Là địa phương có khung thời vụ sớm nhất tỉnh nên người dân đã sớm cày bừa, nạo vét kênh mương, đắp bờ, gieo mạ. Lý giải về việc xã vào vụ sớm hơn các địa phương khác trong tỉnh, anh Sìn Văn Thanh, cán bộ phụ trách nông - lâm nghiệp của xã Bản Qua cho biết: Do đặc thù địa phương vừa sản xuất lúa giống, vừa cấy lúa thương phẩm nên diện tích lúa thương phẩm phải cấy sớm hơn để tránh hiện tượng lai tạp giống khi lúa đồng loạt thụ phấn, trỗ bông.

Huyện Bát Xát dự kiến gieo cấy 1.064 ha lúa xuân. Với chủ trương đưa vụ xuân trở thành vụ sản xuất hàng hóa để nâng cao thu nhập cho người dân, huyện đã lựa chọn những bộ giống lúa đặc sản, có giá trị kinh tế cao đưa vào gieo cấy như Séng cù, Hương thơm, Bắc thơm, ngoài ra trồng khoảng hơn 50 ha lúa giống. Nhằm chủ động nước tưới vụ xuân và phòng hạn, các xã trong huyện đã huy động người dân nạo vét kênh mương, khơi thông dòng chảy. Hiện nay, các xã: Mường Vi, Bản Qua, Quang Kim, Trịnh Tường... nông dân đã cày ải được 40% diện tích.

Ông Sí Trung Kiên, Trưởng phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Bát Xát cho biết: Để đảm bảo gieo cấy vụ xuân đúng khung thời vụ, huyện chỉ đạo các xã hướng dẫn nông dân gieo mạ khi thời tiết ấm, tránh xảy ra tình trạng mạ chết do rét làm ảnh hưởng tới thời vụ và năng suất lúa.

Cũng là địa phương có diện tích lúa xuân lớn của tỉnh, huyện Văn Bàn có kế hoạch gieo cấy 3.370 ha lúa, trong đó có 65% diện tích lúa lai, 35% diện tích lúa thuần chất lượng cao. Ông Nguyễn Hữu Thiện, Trưởng phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện cho biết, các xã đang nạo vét kênh mương, khơi thông dòng chảy, tích nước vào hồ, chủ động nước tưới cho toàn bộ diện tích lúa xuân. Huyện chỉ đạo người dân tập trung vệ sinh đồng ruộng, làm đất, triển khai sớm khung thời vụ và kiểm soát chặt lúa giống, tránh để xảy ra tình trạng sử dụng giống trôi nổi.

Người dân chọn mua giống chất lượng để sản xuất vụ xuân.

Đánh giá về công tác chuẩn bị sản xuất vụ xuân, bà Nguyễn Thị Hà, Phó Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh cho biết: Đến nay, nguồn giống và phân bón cơ bản đáp ứng cho sản xuất, trong đó có 700 tấn giống lúa (lúa lai 350 tấn, lúa thuần 350 tấn), 225 tấn ngô và gần 2.000 tấn phân bón. Các địa phương đã chủ động đưa cơ giới vào khâu cày, bừa để tiết kiệm lao động, đẩy nhanh tiến độ làm đất. Để có một vụ xuân thắng lợi, các địa phương cần tuân thủ nghiêm lịch thời vụ và cơ cấu giống. Người dân không nên sử dụng giống không rõ nguồn gốc để tránh những rủi ro. Ngành nông nghiệp đảm bảo không để người dân thiếu giống sản xuất, đồng thời sẵn sàng nguồn giống dự trữ trong các trường hợp rủi ro.

Bên cạnh những yếu tố chủ quan đã được ngành chức năng và các địa phương xây dựng kế hoạch, triển khai chu đáo thì những lo ngại về yếu tố khách quan có thể ảnh hưởng đến vụ xuân cũng được tính đến. Theo dự báo của ngành khí tượng - thủy văn, năm 2019, hiện tượng El Nino tiếp tục ảnh hưởng đến thời tiết nước ta, trong đó có Lào Cai. Theo đó, mùa mưa sẽ kết thúc sớm, lượng mưa phổ biến sẽ giảm từ 10 đến 30% so với lượng mưa trung bình nhiều năm. Để chủ động ứng phó với những bất lợi do thời tiết, các địa phương cần xây dựng phương án chống hạn cụ thể; rà soát, cập nhật, cân đối nguồn nước, xây dựng kế hoạch sử dụng nguồn nước hợp lý, tiết kiệm; xây dựng bản đồ phân vùng hạn hán và có các giải pháp ứng phó phù hợp. Bên cạnh đó, các địa phương cần điều chỉnh và tuân thủ nghiêm lịch thời vụ, bố trí cây trồng hợp lý để tránh tác động của nắng nóng, khô hạn ảnh hưởng đến sinh trưởng, phát triển của cây trồng.