Ngày 22/6/2015, Thủ tướng Chính phủ đã có Quyết định số 22/2015/QĐ-TTg về chuyển đổi từ các đơn vị sự nghiệp công lập thành công ty cổ phần nhằm tạo “bước ngoặt lịch sử” cho các đơn vị sự nghiệp công. Tỉnh Lào Cai cũng đã có lộ trình tích cực cho chính sách này và đã có những kết quả đáng mừng.

Nhà nước giảm mạnh nguồn hỗ trợ tài chính đối với những đơn vị sự nghiệp ngành xây dựng trong những năm qua.

Bệnh viện Phục hồi chức năng (PHCN) tỉnh Lào Cai, tiền thân là Bệnh viện Điều dưỡng Lào Cai vốn là cơ sở y tế có nhiều khó khăn về tài chính và các nguồn lực hoạt động. Dù vậy, ngân sách nhà nước không thể “bao bọc” hoàn toàn hoạt động dịch vụ và cơ quan quản lý, chính quyền địa phương đã có những chính sách khuyến khích, lộ trình yêu cầu sự chủ động tài chính tại các đơn vị sự nghiệp công. Trước đây, Bệnh viện PHCN tỉnh Lào Cai hằng năm chỉ đảm bảo được khoảng 20% - 30% kinh phí hoạt động thường xuyên; năm 2014 có nhiều nỗ lực, nhưng mới đạt 50%; năm 2016, nguồn kinh phí hoạt động thường xuyên của Bệnh viện PHCN tỉnh Lào Cai do đơn vị chủ động đã tăng lên 78%.

Theo kế hoạch, đến năm 2021, Bệnh viện PHCN tỉnh Lào Cai sẽ chủ động hoàn toàn kinh phí hoạt động thường xuyên và đơn vị phấn đấu sẽ về đích trước 1 năm. Như vậy, về cơ bản ngân sách nhà nước chỉ phải chi hơn 20% cho hoạt động của một đơn vị y tế với 50 con người thuộc biên chế chính thức và 28 lao động hợp đồng. Trong khi đó, năm 2016, Bệnh viện PHCN tỉnh Lào Cai đã đứng tốp đầu của ngành y tế về mức thưởng Tết Nguyên đán Đinh Dậu do hoạt động hiệu quả trong khai thác, mở rộng các dịch vụ. Năm 2017, dự kiến mức chủ động về tài chính của Bệnh viện PHCN tỉnh Lào Cai sẽ tăng cao hơn nữa khi nguồn đầu tư thiết bị được triển khai trên thực tế. Hiện, có nhiều đơn vị sự nghiệp công thuộc ngành y tế (các đơn vị điều trị) tự đảm bảo 70% - 90% nguồn kinh phí hoạt động thường xuyên và con số này liên tục tăng trong những năm tới, nhất là khi giá các dịch vụ y tế đã được điều chỉnh nâng lên, cơ chế chủ động khai thác, mở rộng dịch vụ của các đơn vị có hiệu lực.

Không chỉ ngành y tế, mới đây, Sở Kế hoạch và Đầu tư đã đề xuất phương án với nội dung trong năm 2017 sẽ chuyển đổi 3 đơn vị sự nghiệp công thuộc Sở Xây dựng và 1 đơn vị thuộc Sở Giao thông - Vận tải thành doanh nghiệp cổ phần, Nhà nước chỉ nắm giữ dưới 50% cổ phần. Với hình thức chuyển đổi này, từ năm 2018 đến năm 2020, sẽ có thêm 10 đơn vị sự nghiệp công lập của tỉnh ở các ngành khác nhau sẽ được chuyển đổi sang công ty cổ phần do Nhà nước nắm giữ số ít cổ phần.

Lộ trình đặt ra trong năm 2017 bắt đầu thực hiện, nhưng từ cuối năm 2016, Sở Nội vụ đã có văn bản hướng dẫn công tác quản lý, giải quyết chế độ, chính sách, sắp xếp cán bộ, viên chức và người lao động tại các đơn vị sự nghiệp công khi chuyển thành công ty cổ phần. Theo đó, ngành chức năng sẽ đề nghị UBND tỉnh điều chỉnh giảm toàn bộ chỉ tiêu biên chế sự nghiệp đã giao đối với các đơn vị sự nghiệp sau khi thành công ty cổ phần. Các ngành, UBND các huyện, thành phố có trách nhiệm xây dựng phương án sắp xếp, bố trí viên chức và lao động hợp lý cho các đơn vị sự nghiệp công, những trường hợp dôi dư, không đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ thì cho giải quyết theo chính sách tinh giản biên chế. Cũng trong khoảng thời gian này, Sở Tài chính đã có văn bản hướng dẫn một số nội dung liên quan khi thực hiện chuyển đổi đơn vị sự nghiệp công lập thành công ty cổ phần. Trong đó có đề cập đến các căn cứ pháp lý, công tác xây dựng phương án chuyển đổi, tổ chức thực hiện phương án chuyển đổi và hoàn tất việc chuyển từ đơn vị sự nghiệp công thành công ty cổ phần. Sở Tài nguyên và Môi trường đến nay cũng đã có hướng dẫn việc chuyển đổi đơn vị sự nghiệp công lập thành công ty cổ phần với việc chỉ rõ trình tự, thủ tục thực hiện có liên quan đến phương án sử dụng đất, cách tính giá trị quyền sử dụng đất trên diện tích cụ thể mà các đơn vị sự nghiệp công lập đang sử dụng khi chuyển thành công ty cổ phần.

Chuyển đơn vị sự nghiệp công thành công ty cổ phần là bước đi tất yếu của nền kinh tế quốc dân. Việc chuyển đổi sẽ giúp các đơn vị sự nghiệp công lập được quyền tự đảm bảo tự chủ về tài sản, nguồn tài chính, được huy động tăng vốn điều lệ và quan trọng hơn là được tự chủ sản xuất, kinh doanh, hoạt động theo Luật Doanh nghiệp, các quy định chuyên ngành và các quy định của pháp luật hiện hành. “Sân chơi” của công ty cổ phần là không gian bình đẳng, ở đó nguồn lực và thế mạnh của từng đơn vị được phát huy tối đa trong môi trường có cạnh tranh. Với lĩnh vực hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập, sau khi chuyển đổi thì các hoạt động dịch vụ sẽ được minh mạch hơn, giảm tiêu cực theo chiều có lợi cho cộng đồng xã hội.

Chuyển đổi mô hình tài chính đơn vị sự nghiệp công là bước đi quan trọng trong cải cách hành chính nói chung, nền tài chính công nói riêng và có ý nghĩa rất quan trọng trong giảm gánh nặng cho ngân sách nhà nước. Hiện ở một số ngành, đơn vị có biểu hiện phản ứng mang tính cá nhân, thiếu tích cực, thậm chí là dao động trước chủ trương chuyển đổi. Hơn lúc nào hết, đây là thời điểm cần nêu cao công tác tuyên truyền, vận động để mọi người đều thấy rõ những điều chỉnh chính sách là tất yếu và tích cực, mang tính dài lâu.