Chương trình xây dựng nông thôn mới đã thổi luồng sinh khí mới đến các thôn, bản vùng cao trong tỉnh, thêm động lực để nhân dân đẩy nhanh tiến độ thực hiện tiêu chí văn hóa và cơ sở vật chất văn hóa. 

Lễ cấp sắc của đồng bào Dao đỏ ở Bát Xát.

Hình ảnh ấn tượng đối với chúng tôi khi đến Quang Kim (Bát Xát)- xã đầu tiên của tỉnh đạt chuẩn xây dựng nông thôn mới là công trình Nhà văn hóa đa năng của xã được xây dựng khang trang; những tuyến đường thôn, ngõ xóm phong quang, sạch đẹp. Đồng chí Trần Văn Ngọc, Chủ tịch UBND xã Quang Kim chia sẻ: Kinh nghiệm của Quang Kim là song hành với xây dựng thiết chế văn hóa, phải xây dựng con người văn hóa, gia đình văn hóa, thôn, bản văn hóa; quan trọng nhất vẫn là huy động nguồn lực từ sức dân, sự vào cuộc của cấp ủy đảng, chính quyền địa phương.

Không thuận lợi như Quang Kim, xã Vĩnh Yên (Bảo Yên) đang gặp nhiều khó khăn trong xây dựng nông thôn mới. Để về đích đúng hẹn, Vĩnh Yên đã và đang nỗ lực thực hiện các tiêu chí trong xây dựng nông thôn mới, trong đó đặc biệt quan tâm đến tiêu chí cơ sở vật chất văn hóa. Đồng chí Nguyễn Sỹ Hồng, Bí thư Đảng ủy xã Vĩnh Yên cho biết: Hiện, trên địa bàn xã mới có 2/17 thôn, bản có nhà văn hóa được xây dựng kiên cố; một số nhà văn hóa xuống cấp nghiêm trọng, không sử dụng được. Trước mắt, xã vận động nhân dân đóng góp tiền, vật liệu, ngày công lao động và hỗ trợ mỗi thôn, bản 20 triệu đồng để xây dựng nhà văn hóa kiên cố. Năm 2016, Vĩnh Yên có 3 thôn, bản đăng ký xây dựng nhà văn hóa.

Trong 19 tiêu chí xây dựng nông thôn mới, có 2 tiêu chí (số 6, số 16) liên quan đến văn hóa và được đánh giá là khó thực hiện. Do vậy, hầu hết các địa phương trong tỉnh đã tập trung, huy động nguồn lực để thực hiện 2 tiêu chí này, góp phần vun bồi những giá trị văn hóa, nâng cao đời sống tinh thần cho nhân dân, nhất là đồng bào các dân tộc thiểu số ở vùng cao. Đến nay, toàn tỉnh có 21 xã đạt chuẩn nông thôn mới; trong đó, nhiều xã đạt tỷ lệ cao về tiêu chí số 6 và 16. Đồng chí Hà Văn Thắng, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết: Văn hóa được đánh giá là động lực để xã hội phát triển, do đó, ngành đã tích cực tuyên truyền, hướng dẫn triển khai việc thực hiện 2 tiêu chí về văn hóa trong xây dựng nông thôn mới. Trong 5 năm qua, hệ thống thiết chế văn hóa trong toàn tỉnh từng bước được xây dựng củng cố, các hoạt động văn hóa ở cơ sở được đẩy mạnh; các lễ hội truyền thống đặc sắc của nhiều dân tộc được khôi phục, bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa, phù hợp với con người Lào Cai trong thời kỳ đổi mới, hội nhập và phát triển.

Đến nay, toàn tỉnh có 1.386 nhà văn hóa (trong đó có 1.322 nhà văn hóa thôn, bản, tổ dân phố), kinh phí đầu tư xây dựng giai đoạn 2011 - 2015 đạt 142,3 tỷ đồng. Các nhà văn hóa được khánh thành, đưa vào sử dụng đều đáp ứng đủ tiêu chuẩn nông thôn mới; các thiết chế văn hóa được khai thác và sử dụng hiệu quả, ngoài tổ chức họp thôn, tổ dân phố, phổ biến đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, mỗi năm các nhà văn hóa thôn, bản tổ chức từ 5 - 7 buổi văn nghệ trong các dịp lễ, tết. Nhà văn hóa cộng đồng các thôn, bản, tổ dân phố trở thành trung tâm sinh hoạt văn hóa, thể thao của trên 1.014 đội văn nghệ và 997 đội thể thao thôn, bản, góp phần quan trọng vào việc nâng cao đời sống tinh thần cho nhân dân ngay từ cơ sở.

Cùng với xây dựng các thiết chế văn hóa, phong trào xây dựng thôn, bản, tổ dân phố văn hóa được quan tâm phát triển. Năm 2015, toàn tỉnh có 126.108 hộ đạt danh hiệu “Gia đình văn hóa”; 80,6% làng, bản, tổ dân phố đạt chuẩn văn hóa; điển hình trong phong trào này là các huyện: Bảo Yên, Bảo Thắng, Bắc Hà… Tại các thôn, bản văn hóa, tỷ lệ hộ đạt danh hiệu “Gia đình văn hóa” trung bình từ 75% trở lên; 75% trở lên số gia đình có 3 công trình vệ sinh đạt chuẩn; 85% số thôn, bản không có người nghiện ma túy; 90% số thôn, bản thực hiện tốt các quy định về nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang, lễ hội. Điển hình như các xã: Phú Nhuận (Bảo Thắng), Yên Sơn (Bảo Yên), Bản Lầu (Mường Khương), Sín Chéng (Si Ma Cai)…

Mặc dù còn nhiều thách thức trong thực hiện các tiêu chí về văn hóa ở các xã xây dựng nông thôn mới, song đánh giá những thành công bước đầu, đồng chí Hà Văn Thắng, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch khẳng định: Bên cạnh khó khăn, các địa phương trong tỉnh có thuận lợi là sự vào cuộc tích cực của nhân dân và cấp ủy đảng, chính quyền địa phương trong thực hiện các tiêu chí xây dựng nông thôn mới nói chung và 2 tiêu chí về văn hóa nói riêng./.