Các nhà lãnh đạo tham dự Hội nghị Cấp cao ASEAN - Trung Quốc tại Phnom Penh, Campuchia. - Ảnh: VGP/Nhật Bắc

Tuyên bố chung kỷ niệm 10 năm DOC của các nhà lãnh đạo ASEAN và Trung Quốc khẳng định rằng DOC, được ký năm 2002 tại Phnom Penh, là một văn kiện quan trọng, thể hiện cam kết chung của các quốc gia thành viên ASEAN và Trung Quốc về thúc đẩy hòa bình, ổn định và tin cậy lẫn nhau ở Biển Đông. Tiếp theo, việc thông qua Tài liệu Hướng dẫn thực hiện DOC vào tháng 7/2011 đã ghi nhận tiến triển trong việc triển khai các dự án hợp tác chung được thỏa thuận trong khuôn khổ DOC, qua đó góp phần củng cố lòng tin, sự tin cậy lẫn nhau và hợp tác ở Biển Đông.

Tuyên bố chung nêu rõ các nước ASEAN và Trung Quốc nhất trí tiếp tục tuân thủ tinh thần và các nguyên tắc của DOC nhằm góp phần thúc đẩy hòa bình, hữu nghị, lòng tin và sự tin cậy lẫn nhau và hợp tác giữa các quốc gia thành viên ASEAN và Trung Quốc. Việc thực hiện đầy đủ và hiệu quả DOC sẽ góp phần tăng cường quan hệ và đối tác chiến lược giữa ASEAN và Trung Quốc, thúc đẩy hòa bình, ổn định và thịnh vượng ở khu vực Đông Á. Theo đó, ASEAN và Trung Quốc nhắc lại mong muốn tăng cường điều kiện thuận lợi cho một giải pháp hòa bình và lâu dài đối với các khác biệt và tranh chấp giữa các nước liên quan.

Nhân dịp kỷ niệm 10 năm DOC, các nhà lãnh đạo ASEAN và Trung Quốc tái khẳng định cam kết đối với các nguyên tắc của DOC bằng việc quyết tâm tiếp tục thực hiện đầy đủ và hiệu quả DOC; thực hiện các dự án và hoạt động hợp tác chung đã thỏa thuận trên cơ sở phù hợp với Quy tắc hướng dẫn thực hiện DOC.

Các bên quyết tâm tiếp tục hợp tác tăng cường an ninh biển, trong đó bao gồm bảo đảm tự do thương mại, an toàn hàng hải và giao thông trên biển, trên cơ sở phù hợp với luật pháp quốc tế, trong đó có Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển 1982; tiếp tục khuyến khích các bên liên quan giải quyết các tranh chấp lãnh thổ và quyền tài phán bằng biện pháp hòa bình, không sử dụng hoặc đe dọa sử dụng vũ lực, thông qua tham vấn và đàm phán hữu nghị giữa các quốc gia có chủ quyền liên quan trực tiếp, trên cơ sở các nguyên tắc cơ bản của luật pháp quốc tế, bao gồm Công ước Luật Biển năm 1982 (UNCLOS).

Tất cả các bên liên quan tiếp tục kiềm chế, không tiến hành các hoạt động làm phức tạp hoặc gia tăng tranh chấp, ảnh hưởng tới hòa bình và ổn định, trong đó bao gồm không có các hành động cử người đóng tại những nơi hiện chưa có người như đảo, bãi đá, bãi cạn, bãi san hô và các cấu trúc khác, và giải quyết các khác biệt một cách xây dựng.

Các bên liên quan giữ đà đối thoại và tham vấn nhằm tăng cường sự tin cậy, lòng tin và hợp tác, và cùng hợp tác tiến tới hoàn thành bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) trên cơ sở đồng thuận.

Đánh giá về tác dụng của DOC trong 10 năm qua, Tổng Thư ký ASEAN Surin Pitsuwan cho rằng DOC đã giúp ngăn chặn các tranh chấp tại Biển Đông không đi tới đối đầu, dù có lúc căng thắng. Nhiều nhà lãnh đạo các nước thành viên ASEAN cũng cho rằng, mặc dù không mang tính ràng buộc nhưng DOC đã giúp duy trì hiện trạng tại Biển Đông.

Tuy nhiên, nhiều nhà lãnh đạo cũng cho rằng, phát huy hiệu quả của DOC, các nước ASEAN và Trung Quốc cần tiến tới bộ Quy tắc ứng xử của các bên tại Biển Đông (COC) đề có thể giải quyết tốt hơn các tranh chấp trong khu vực.

Biên bản Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN trước Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 21 đã nhấn mạnh tầm quan trọng của bảo đảm hòa bình, ổn định, an ninh, an toàn hàng hải; giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình và không sử dụng hay đe dọa sử dụng vũ lực; tôn trọng các nguyên tắc của luật pháp quốc tế, nhất là Công ước Luật Biển năm 1982 của LHQ (UNCLOS); thực hiện hiệu quả Tuyên bố nguyên tắc 6 điểm về Biển Đông, Tuyên bố DOC và sớm xây dựng COC.