Bài toán lớn số 04 đặt ra cách tiếp cận mới cho du lịch Lào Cai: không chỉ khai thác những gì thiên nhiên và văn hóa ban tặng mà chủ động kiến tạo giá trị từ tài nguyên. Lấy văn hóa làm nền tảng, nghỉ dưỡng và chăm sóc sức khỏe làm động lực nâng cao giá trị, khoa học, công nghệ và chuyển đổi số làm công cụ kết nối, Lào Cai hướng tới hình thành hệ sinh thái du lịch riêng có, xanh, thông minh và giàu bản sắc.

Lào Cai: Biến lợi thế thành sản phẩm khác biệt

Lào Cai có nguồn tài nguyên du lịch phong phú, đa dạng, từ núi cao, khí hậu đặc trưng, ruộng bậc thang, khoáng nóng, dược liệu đến hệ thống di sản văn hóa, lễ hội, làng nghề, ẩm thực và tri thức dân gian của cộng đồng các dân tộc. Tất cả tạo nên nguồn lực đặc biệt cho phát triển du lịch. Nhưng tài nguyên phong phú chưa đồng nghĩa với giá trị du lịch cao. Bài toán đặt ra là kết nối những nguồn lực còn phân tán thành sản phẩm, chuỗi sản phẩm và hệ sinh thái có giá trị gia tăng cao; để du khách không chỉ “đến và xem” mà có thêm lý do trải nghiệm, lưu trú lâu hơn, chi tiêu nhiều hơn và quay trở lại.

Tư duy xuyên suốt là chuyển từ khai thác tài nguyên sang kiến tạo giá trị; từ tăng số lượng khách sang nâng cao chất lượng trải nghiệm; từ phát triển điểm đến riêng lẻ sang xây dựng hệ sinh thái kinh tế du lịch; từ quản lý hành chính sang quản trị dựa trên dữ liệu; từ Nhà nước đầu tư trực tiếp sang Nhà nước kiến tạo, doanh nghiệp dẫn dắt, Nhân dân tham gia và thụ hưởng.

Trong đó, văn hóa, di sản và tri thức bản địa tạo nên “phần hồn” của sản phẩm. Khí hậu, khoáng nóng, dược liệu, y học cổ truyền, ẩm thực dưỡng sinh được chuyển hóa thành những trải nghiệm nghỉ dưỡng, chăm sóc sức khỏe có giá trị cao. Công nghệ kết nối tài nguyên, điểm đến, doanh nghiệp, cộng đồng và du khách thành hành trình liền mạch. Lào Cai vì thế không chỉ bán “cảnh đẹp”, mà từng bước bán trải nghiệm, câu chuyện, sức khỏe và những giá trị khác biệt.

Điểm nhấn mang tính nhận diện của Bài toán lớn số 04 là xây dựng “Vành đai Wellness Lào Cai”. Đây không đơn thuần là tuyến du lịch chăm sóc sức khỏe, mà được định hướng trở thành hệ sinh thái liên kết văn hóa, thiên nhiên, nghỉ dưỡng, khoáng nóng, dược liệu, y học cổ truyền, ẩm thực dưỡng sinh, nông nghiệp và trải nghiệm cộng đồng.

Theo Kế hoạch, Vành đai hình thành trên hai tuyến đặc trưng. Tuyến Mậu A - Văn Chấn - Mường Lò - Hạnh Phúc - Tú Lệ và khu vực Mù Cang Chải phát huy thế mạnh khoáng nóng, dược liệu, y học cổ truyền, thiên nhiên và du lịch cộng đồng. Tuyến Sa Pa - Y Tý - Tả Phìn - Bắc Hà - Bảo Hà khai thác lợi thế nghỉ dưỡng núi, khí hậu, dược liệu, văn hóa truyền thống và không gian văn hóa tâm linh.

Giá trị của Vành đai không chỉ nằm ở những điểm đến mà ở khả năng kết nối thành chuỗi trải nghiệm. Trong cùng một hành trình, du khách có thể nghỉ dưỡng, chăm sóc sức khỏe, trải nghiệm thuốc tắm truyền thống, thưởng trà, thưởng thức ẩm thực dưỡng sinh, khám phá văn hóa bản địa và sử dụng các dịch vụ du lịch thông minh.

Đưa di sản trở thành tài sản và nguồn lực phát triển

Nếu wellness tạo thêm giá trị kinh tế thì văn hóa là yếu tố bảo đảm sự khác biệt và bền vững của hệ sinh thái. Bài toán lớn số 04 đặt mục tiêu triển khai các chương trình, mô hình bảo tồn và phát huy giá trị gắn với du lịch đối với 4 di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại được UNESCO ghi danh trên địa bàn tỉnh.

Đồng thời, hình thành 5 chuỗi sản phẩm du lịch văn hóa: trải nghiệm di sản văn hóa phi vật thể UNESCO và nghệ thuật dân gian; du lịch sinh thái nông nghiệp và văn hóa trà Shan tuyết cổ thụ; trải nghiệm làng nghề truyền thống và quà tặng di sản; văn hóa ẩm thực dân tộc kết hợp y dược học cổ truyền; khám phá chợ phiên và sắc màu văn hóa vùng cao.

Điểm mới nằm ở cách nhìn nhận mối quan hệ giữa bảo tồn và phát triển. Bảo tồn không chỉ là gìn giữ mà phải tạo điều kiện để cộng đồng nắm giữ di sản trực tiếp tham gia và hưởng lợi. Người dân có thể tạo thu nhập từ trình diễn, truyền dạy, hướng dẫn trải nghiệm, sản xuất sản phẩm thủ công, cung cấp ẩm thực, lưu trú và các dịch vụ gắn với văn hóa truyền thống.

Cùng với đó, di sản từng bước được số hóa, xây dựng kho nội dung số, ứng dụng công nghệ 3D, VR/AR và kể chuyện điểm đến. Những câu chuyện về vùng đất, văn hóa, con người và sản vật Lào Cai không chỉ hiện diện tại điểm đến mà còn tiếp cận du khách trước chuyến đi, đồng hành trong hành trình và duy trì kết nối sau khi chuyến đi kết thúc.

Mục tiêu không phải “thương mại hóa bằng mọi giá” các giá trị truyền thống mà đưa di sản tham gia hợp lý vào chuỗi giá trị du lịch, tạo thêm nguồn lực cho bảo tồn và giúp người dân có sinh kế bền vững từ chính di sản mình gìn giữ.

Công nghệ chỉ có giá trị khi tạo thêm giá trị

Chuyển đổi số là một trụ cột quan trọng của Bài toán lớn số 04, nhưng công nghệ không được đặt như mục tiêu độc lập mà phải giải quyết những vấn đề thực tiễn. Lào Cai sẽ kế thừa, hoàn thiện hệ sinh thái số du lịch; xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung, bản đồ du lịch số, kho nội dung số và dashboard quản trị; triển khai QR tại điểm đến, giao diện đa ngôn ngữ; nghiên cứu ứng dụng AI, Big Data, GIS, IoT.

Cách tiếp cận này chuyển trọng tâm từ “ứng dụng công nghệ gì?” sang “công nghệ tạo ra giá trị gì?”. Với du khách, đó là khả năng tiếp cận thông tin, cá nhân hóa hành trình và sử dụng dịch vụ thuận tiện. Với doanh nghiệp và cộng đồng, công nghệ hỗ trợ quản trị, quảng bá, tiếp cận thị trường. Với cơ quan quản lý, dữ liệu là cơ sở dự báo, đánh giá hiệu quả và ra quyết định.

Để bảo đảm tính khả thi, Kế hoạch gắn tiến độ triển khai với hệ thống KPI, dashboard quản trị, nguyên tắc “6 rõ”: rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ nguồn lực, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm; thực hiện theo chu trình “thí điểm - đánh giá - chuẩn hóa - nhân rộng”. Vai trò các chủ thể được phân định rõ: Nhà nước kiến tạo thể chế, hạ tầng dữ liệu, bảo tồn và xúc tiến điểm đến; doanh nghiệp đầu tư, vận hành sản phẩm, dịch vụ; cộng đồng tham gia và hưởng lợi. Ngân sách ưu tiên cho nhiệm vụ quản lý nhà nước và hàng hóa công; các dịch vụ có khả năng tạo doanh thu chủ yếu huy động nguồn lực doanh nghiệp và xã hội hóa.

Đến năm 2030, Bài toán lớn số 04 hướng tới góp phần thực hiện mục tiêu đón khoảng 17 triệu lượt khách, tổng thu khoảng 80.000 tỷ đồng; hình thành hệ sinh thái du lịch văn hóa, nghỉ dưỡng thông minh và chăm sóc sức khỏe mang bản sắc Lào Cai. Định hướng đến năm 2035 là định vị thương hiệu quốc tế “Lào Cai - The Highland Escape”, tiến tới du lịch tuần hoàn, Net Zero Tourism và ứng dụng AI chuyên sâu đối với Vành đai Wellness.

Phía sau những chỉ tiêu ấy là sự chuyển đổi căn bản về tư duy phát triển. Lào Cai đã có núi cao, ruộng bậc thang, khí hậu, khoáng nóng, dược liệu, những bản làng giàu bản sắc và kho tàng di sản phong phú. Điều cần làm không chỉ là khai thác nhiều hơn những gì đang có, mà phải kết nối tốt hơn, sáng tạo nhiều hơn và tạo ra giá trị cao hơn từ những tài nguyên ấy.

Từ “có tài nguyên” đến “có sản phẩm”; từ “có sản phẩm” đến “có chuỗi giá trị”; từ “có điểm đến” đến “có hệ sinh thái” - đó chính là bước chuyển để du lịch Lào Cai tạo dựng lợi thế cạnh tranh mới, khẳng định vị thế một trung tâm du lịch chất lượng cao, xanh, thông minh và giàu bản sắc của vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ.