Sản vật quê nhà làm nên sức sống phiên chợ

Sáng Chủ nhật, không khí tại chợ phiên vùng cao Hợp Thành khác hẳn những ngày thường. Từ các khu vực lân cận, người dân mang theo rau xanh, nông sản, gà, vịt, cá, hoa quả và những sản phẩm do chính gia đình làm ra đến chợ. Những quầy hàng quần áo, đồ gia dụng, thực phẩm và các món ăn cũng lần lượt mở cửa.

Không gian mua bán vì thế trở nên rộn ràng, nhưng không quá ồn ào. Người bán giới thiệu hàng, người mua lựa chọn, hỏi giá. Những cuộc trò chuyện về mùa vụ, giá cả, chuyện gia đình xen lẫn tiếng gọi nhau giữa các gian hàng. Có người mua xong rồi trở về ngay, cũng có người tranh thủ gặp gỡ, thăm hỏi người quen trước khi ra về.

Những hình ảnh ấy tưởng chừng bình dị, nhưng lại chính là điều tạo nên sức sống của chợ phiên.

Bởi ở đây, chợ không chỉ là nơi trao đổi hàng hóa. Người dân mang đến những gì mình có, từ sản vật trong vườn, vật nuôi trong gia đình đến những món ăn quen thuộc. Người mua tìm thấy những thứ phục vụ cuộc sống hằng ngày, đồng thời có cơ hội trò chuyện, giao lưu với cộng đồng.

Chợ phiên vùng cao Hợp Thành được xây dựng trên diện tích gần 9.800m², gồm sân chợ có mái che, khu vực kinh doanh ngoài trời, hệ thống điện, thoát nước, phòng cháy, chữa cháy, cổng chào và 38 ki-ốt. Hiện có 30 hộ tiểu thương thuê, khai thác 36 ki-ốt.

Nhưng nếu chỉ nhìn vào những ki-ốt cố định thì chưa thể thấy hết diện mạo của phiên chợ. Sức sống của chợ còn đến từ những người dân mang sản vật tự sản, tự tiêu đến trao đổi vào ngày phiên.

Chính những sản vật không cố định ấy khiến mỗi Chủ nhật ở Hợp Thành lại có một diện mạo khác. Hôm nay có thể là những bó rau xanh, gà, vịt, cá, hoa quả; phiên sau lại xuất hiện những sản phẩm khác tùy theo mùa vụ và điều kiện sản xuất của từng gia đình.

Chợ phiên Hợp Thành họp vào sáng Chủ nhật hằng tuần.

Với người sản xuất nhỏ, phiên chợ là nơi đưa sản phẩm từ ruộng vườn đến gần người tiêu dùng mà không cần qua nhiều khâu trung gian. Với người mua, đó là cơ hội tìm được những mặt hàng gần gũi với đời sống. Còn với cộng đồng, chợ là nơi gặp gỡ và duy trì những mối quan hệ được hình thành từ chính cuộc sống thường ngày.

Chợ cũng vận động theo nhịp của mùa vụ và thời tiết. Những ngày trời thuận lợi, khu vực kinh doanh ngoài trời đông người hơn, hàng hóa phong phú hơn. Khi mưa lớn hoặc thời tiết không thuận lợi, lượng người đến chợ giảm. Nguồn nông sản cũng thay đổi theo từng thời điểm sản xuất.

Đó là đặc điểm khiến chợ phiên khác với một khu mua sắm cố định. Chợ không phải lúc nào cũng giống nhau. Người bán, người mua và hàng hóa thay đổi theo đời sống của cộng đồng. Chính sự tự nhiên ấy tạo nên nét riêng khó thay thế.

Từ thực tế đó, xã Hợp Thành đang định hướng khai thác tốt hơn giá trị của các sản vật địa phương. Những vị trí thuận lợi được ưu tiên cho nông sản đặc sản địa phương, sản phẩm OCOP và rau sạch. Người dân ở các khu vực xa trung tâm vẫn có không gian để mang sản phẩm tự sản, tự tiêu đến trao đổi vào ngày phiên.

Cách làm này vừa tạo điểm nhấn về hàng hóa, vừa giữ được sự đa dạng vốn có của chợ. Những sản phẩm được bày bán không chỉ mang giá trị sử dụng mà còn gắn với công sức của người làm ra chúng.

Một mớ rau, một con gà, một sản phẩm nông nghiệp hay món bánh dân dã có thể không phải hàng hóa có giá trị lớn, nhưng lại kể câu chuyện về đời sống của người dân và vùng đất nơi sản phẩm được tạo ra.

Đó cũng là phần tạo nên “hồn” của phiên chợ Hợp Thành.

Đến chợ phiên Hợp Thành, du khách có thể tìm thấy một lát cắt đời sống vùng cao qua những điều rất đỗi bình dị.

Giữ nét mộc mạc, thêm sắc màu văn hóa

Nếu sản vật là phần dễ nhận thấy nhất của chợ thì văn hóa cộng đồng lại là yếu tố có thể tạo nên chiều sâu cho không gian này.

Hợp Thành có các dân tộc Tày, Giáy, Xa Phó, Dao... cùng sinh sống. Mỗi dân tộc có những nét văn hóa, phong tục, tập quán và sinh hoạt cộng đồng riêng, góp phần tạo nên diện mạo văn hóa đa dạng của địa phương.

Từ lợi thế văn hóa đa dạng, địa phương đang xây dựng phương án thành lập Đội văn nghệ dân gian, hướng tới đưa các tiết mục mang bản sắc dân tộc vào ngày phiên. Qua đó, chợ không chỉ là nơi mua bán mà còn trở thành không gian giao lưu, trải nghiệm văn hóa, giúp du khách tìm hiểu phong tục, thưởng thức ẩm thực và sản vật địa phương, từng bước gắn chợ phiên với du lịch trải nghiệm. Để phát huy giá trị này, hoạt động của chợ cần được duy trì ổn định, nền nếp.

Sau khi tiếp nhận cơ sở hạ tầng, Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Hợp Thành đã tham mưu kiện toàn Tổ quản lý chợ, xây dựng quy chế, nội quy, hợp đồng thuê ki-ốt và điểm kinh doanh, đồng thời sắp xếp lại các ngành hàng. Công tác phòng cháy, chữa cháy, bảo đảm trật tự giao thông, tuyên truyền tại chợ được tăng cường. Tuy nhiên, cơ sở vật chất, tổ chức giao thông, quản lý nguồn gốc hàng hóa, an toàn thực phẩm và nền nếp kinh doanh vẫn cần tiếp tục được hoàn thiện, nâng cao chất lượng phục vụ người dân.

Người dân mang đến chợ những gì mình có, từ sản vật trong vườn, vật nuôi trong gia đình đến những món ăn quen thuộc.

Đặc điểm phụ thuộc vào thời tiết và mùa vụ cũng đặt ra yêu cầu tổ chức linh hoạt. Lượng hàng hóa và số người bán, người mua không phải lúc nào cũng ổn định. Nhưng chính sự biến động đó lại là đặc trưng tạo nên sức sống tự nhiên của một chợ phiên.

Bởi vậy, câu chuyện của Hợp Thành không chỉ là làm thế nào để chợ đông hơn. Điều quan trọng hơn là làm thế nào để mỗi phiên chợ có những giá trị riêng khiến người dân muốn trở lại và du khách muốn tìm đến.

Giá trị ấy có thể bắt đầu từ những sản vật địa phương được mang trực tiếp từ ruộng vườn xuống chợ. Đó có thể là món ăn dân dã, câu chuyện của người bán hay một tiết mục văn nghệ mang bản sắc Tày, Giáy, Xa Phó, Dao.

Khi sản vật có thêm đầu ra, người dân có thêm cơ hội tiêu thụ sản phẩm. Khi văn hóa hiện diện trong ngày phiên, chợ có thêm sức hút. Khi hoạt động mua bán được tổ chức nền nếp, không gian giao thương có điều kiện an toàn, thuận tiện hơn.

Một chợ phiên vùng cao không nhất thiết phải lớn về quy mô. Điều làm nên giá trị của nó nằm ở khả năng giữ được sự gần gũi, bản sắc và mối liên kết với cộng đồng.

Những sắc màu văn hóa của các dân tộc tại xã Hợp Thành.

Với Hợp Thành, những yếu tố ấy đang hiện diện trong từng phiên chợ. Đó là người dân mang rau, quả, gia cầm và sản vật gia đình đến bán; là những cuộc gặp gỡ, hỏi thăm giữa người quen; là những món ăn dân dã; là những sắc màu văn hóa của các dân tộc cùng sinh sống trên địa bàn.

Từ một nơi mua bán, chợ có thể từng bước trở thành không gian kết nối sản vật, con người và văn hóa. Ở đó, người dân có thêm nơi tiêu thụ sản phẩm; những giá trị văn hóa có thêm không gian hiện diện; còn du khách có thể tìm thấy một lát cắt đời sống vùng cao qua những điều rất đỗi bình dị.

Mỗi Chủ nhật, khi phiên chợ khép lại, hàng hóa được thu dọn, người bán trở về với ruộng vườn và công việc thường ngày. Không gian chợ lại trở nên yên tĩnh.

Nhưng đến Chủ nhật kế tiếp, những bó rau, sản vật quê nhà, những món ăn quen thuộc và những câu chuyện đời thường lại theo người dân về chợ.

Cứ thế, qua từng phiên, Chợ phiên vùng cao Hợp Thành giữ lại những nét mộc mạc của đời sống cộng đồng, đồng thời từng bước tạo thêm những giá trị mới trong nhịp sống đang đổi thay./.