Ngày 22/8/2026, đúng ngày mùng 10 tháng 7 năm Bính Ngọ, xã Phúc Khánh đã tổ chức thành công Lễ hội Đền Long Khánh năm 2026. Đây là lần thứ tư lễ hội được tổ chức kể từ khi di tích được phục dựng, với quy mô và nội dung ngày càng được hoàn thiện.

Từ đạo lý “uống nước nhớ nguồn”

Đền Long Khánh tọa lạc tại thôn Long Khánh, xã Phúc Khánh, tỉnh Lào Cai, là nơi thờ Thành hoàng bản thổ và Quan Tri châu Tăng Hán Bảo - người đã có công lãnh đạo Nhân dân chống giặc Cờ Đen vào khoảng giữa thế kỷ XIX, góp phần bảo vệ cuộc sống bình yên cho Nhân dân.

Theo sử sách ghi lại, trong giai đoạn cuối thế kỷ XVIII đến giữa thế kỷ XIX, vùng đất Long Khánh thường xuyên bị các toán giặc cỏ, thổ phỉ và đặc biệt là quân Cờ Đen từ bên kia biên giới tràn sang cướp phá. Không khuất phục trước bạo tàn, Quan Tri châu Tăng Hán Bảo đã tập hợp lực lượng, lãnh đạo Nhân dân đứng lên chống giặc, chiến đấu anh dũng vì sự bình yên của quê hương. Dù hy sinh anh dũng, nhưng tinh thần yêu nước, ý chí bất khuất của ông đã trở thành biểu tượng đẹp trong lịch sử vùng đất Phúc Khánh.

Để tưởng nhớ công lao của ông, từ cuối thế kỷ XIX, Nhân dân địa phương đã lập đền thờ ngay trên vùng đất linh thiêng này. Trải qua nhiều biến cố lịch sử, ngôi đền từng bị xuống cấp và trở thành phế tích. Tuy nhiên, với sự quan tâm của các cấp, các ngành cùng quyết tâm của cấp ủy, chính quyền và Nhân dân địa phương trong công tác khảo cứu, sưu tầm tư liệu, hiện vật lịch sử, ngày 06/6/2018, UBND tỉnh Lào Cai đã ban hành Quyết định số 1692/QĐ-UBND xếp hạng Đền Long Khánh là Di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh. Đáp ứng nguyện vọng của Nhân dân, di tích được khởi công tôn tạo vào cuối năm 2018 và khánh thành năm 2020.

Những năm gần đây, Đền Long Khánh ngày càng được biết đến như một địa chỉ giáo dục truyền thống, sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng và điểm đến tâm linh của người dân, du khách. Lễ hội đền Long Khánh được tổ chức thường niên vào ngày 10/7 âm lịch vì thế không đơn thuần là duy trì một nghi lễ truyền thống mà còn là cách để thế hệ hôm nay thể hiện lòng tri ân đối với tiền nhân, nhắc nhớ về lịch sử, bồi đắp niềm tự hào và ý thức trách nhiệm trong việc gìn giữ những giá trị di sản quê hương.

Các đại biểu thực hiện nghi lễ dâng hương theo phong tục.

Trong không gian linh thiêng của ngày hội, các nghi lễ được tổ chức trang trọng, trong đó có lễ rước kiệu, dâng hương tại nội tự đền. Nghi lễ được thực hiện theo phong tục, bản sắc văn hóa của đồng bào Nùng và cộng đồng các dân tộc sinh sống trên địa bàn. Đó cũng chính là giá trị cốt lõi làm nên sức sống của lễ hội khi lịch sử được kể lại bằng nghi lễ, văn hóa được trao truyền bằng thực hành cộng đồng và truyền thống được tiếp nối trong đời sống hiện đại.

Đến Lễ hội đa sắc màu văn hóa

Điểm đáng ghi nhận trong Lễ hội Đền Long Khánh năm nay là sự tham gia tích cực của cộng đồng. Theo báo cáo của Ban Tổ chức xã Phúc Khánh, công tác chuẩn bị được triển khai khá đồng bộ. Các tiểu ban được thành lập, phân công nhiệm vụ cụ thể. Công tác tuyên truyền được thực hiện trên hệ thống thông tin cơ sở, mạng xã hội, cổng thông tin điện tử, hệ thống truyền thanh và bằng các hình thức trực quan.

Đặc biệt, người dân các thôn, trường học không chỉ đến tham dự mà trực tiếp trở thành chủ thể sáng tạo và thực hành văn hóa trong lễ hội. Trong 3 ngày diễn ra các hoạt động, có 12 gian hàng trưng bày kết hợp thi mâm cỗ, trong đó 11 gian hàng của các thôn và 1 gian hàng của khối trường học. Những vật liệu tự nhiên được sử dụng để trang trí gian hàng và các sản phẩm nông nghiệp, ẩm thực, sản vật địa phương, cách chế biến... được người dân chuẩn bị, giới thiệu và bán tại lễ hội đã tái hiện không gian văn hóa của các dân tộc trên địa bàn.

Một tiết mục văn nghệ biểu diễn tại Lễ hội.

Cùng với phần lễ trang nghiêm, phần hội được tổ chức phong phú với nhiều hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao và trò chơi dân gian. Các môn thi đấu như bóng chuyền da nam, điền kinh nam nữ, kéo co, bịt mắt đánh trống... thu hút đông đảo người dân tham gia. Những hoạt động này tạo không khí vui tươi, sôi nổi, đồng thời tăng cường giao lưu, gắn kết giữa các thôn, trường học và các tầng lớp Nhân dân.

Chương trình văn nghệ chào mừng Lễ hội Đền Long Khánh năm 2026 với 14 đội tham gia, gồm 11 đội đến từ các thôn và 3 đội của các trường học. Các tiết mục được chuẩn bị, tập luyện công phu, mang đậm sắc màu văn hóa dân tộc và thu hút đông đảo Nhân dân, du khách thưởng thức. Qua đó, những làn điệu dân ca, điệu múa, trang phục, ẩm thực, trò chơi dân gian và phong tục truyền thống không còn chỉ nằm trong ký ức hay những câu chuyện được kể lại, mà được hiện diện sinh động trong đời sống đương đại.

Đông đảo người dân tham quan và mua sắm tại các gian hàng của Lễ hội.

Trong 3 ngày diễn ra lễ hội, có khoảng 3.000 lượt đại biểu, Nhân dân và du khách tham dự. An ninh trật tự, an toàn thực phẩm, vệ sinh môi trường được bảo đảm; không xảy ra vụ việc mất an ninh trật tự, cháy nổ, mất an toàn giao thông hay ngộ độc thực phẩm. Những con số này cho thấy sức hút ngày càng tăng của lễ hội đối với cộng đồng và du khách.

Điều đáng nói hơn là lễ hội đang từng bước chuyển từ một hoạt động tín ngưỡng truyền thống trở thành sản phẩm văn hóa - du lịch đặc thù của Phúc Khánh. Du khách đến với Đền Long Khánh không chỉ để dâng hương, tìm hiểu lịch sử mà còn có thể khám phá đời sống, văn hóa, ẩm thực và sản vật của địa phương. Các gian hàng nông sản, không gian văn hóa, chương trình nghệ thuật và trò chơi dân gian tạo nên những trải nghiệm đa dạng, góp phần kéo dài thời gian lưu trú và tăng khả năng kết nối lễ hội với các điểm đến khác trong khu vực.

Đây cũng là hướng phù hợp với yêu cầu phát triển du lịch hiện nay, không tách du lịch khỏi văn hóa, không tách sản phẩm du lịch khỏi cộng đồng, mà lấy chính những giá trị văn hóa, lịch sử và đời sống của người dân làm nguồn lực phát triển.

Gìn giữ để phát triển bền vững

Qua từng năm, Lễ hội Đền Long Khánh được tổ chức ngày càng bài bản, quy mô hơn, với nhiều hoạt động văn hóa, thể thao và trò chơi dân gian phong phú, từng bước trở thành điểm nhấn trong đời sống văn hóa địa phương.

Bên cạnh những kết quả đạt được, Ban Tổ chức cũng thẳng thắn nhìn nhận một số hạn chế như nguồn lực xã hội hóa cho lễ hội còn hạn chế; một số gian hàng chưa đầu tư tương xứng, sản phẩm nông sản địa phương và không gian văn hóa còn chưa phong phú; các đội thể thao chưa có điều kiện luyện tập thường xuyên. Đây là những vấn đề cần được quan tâm nếu muốn Lễ hội Đền Long Khánh phát triển thành một sản phẩm văn hóa - du lịch có sức hấp dẫn lâu dài.

Đặc biệt, việc bảo tồn di tích cần được đặt trong mối quan hệ hài hòa giữa bảo tồn và phát huy giá trị. Ban Tổ chức kiến nghị tiếp tục được quan tâm đầu tư một số hạng mục như cổng tam quan, kè và mở rộng sân di tích, đồng thời có cơ chế hỗ trợ kinh phí đối với các di tích nhỏ, ít nguồn thu để duy trì hoạt động lễ hội. Đây không chỉ là nhu cầu về cơ sở vật chất mà còn là điều kiện để tạo dựng một không gian văn hóa đủ sức đón khách, tổ chức các hoạt động trải nghiệm và phát huy giá trị di tích trong đời sống hiện nay.

Từ một di tích từng có thời gian bị hoang hóa, Đền Long Khánh đã được phục dựng, trở thành nơi sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng của cộng đồng. Việc lễ hội được duy trì và từng bước nâng cao chất lượng cho thấy sự chuyển biến tích cực trong nhận thức của cấp ủy, chính quyền và Nhân dân về vai trò của di sản trong phát triển địa phương.

Giữ gìn Đền Long Khánh hôm nay không chỉ là giữ lại một địa chỉ thờ tự hay một lễ hội truyền thống. Đó còn là giữ lại ký ức lịch sử, bản sắc văn hóa và sợi dây gắn kết cộng đồng. Khi những giá trị ấy được đánh thức, trao truyền và phát huy đúng hướng, di sản sẽ không chỉ thuộc về quá khứ mà trở thành nguồn lực cho hiện tại và tương lai.

Lễ hội Đền Long Khánh vì thế đang từng bước khẳng định vị trí trong đời sống văn hóa của Nhân dân Phúc Khánh, góp phần tạo dựng sản phẩm du lịch đặc thù, quảng bá hình ảnh quê hương và mở thêm hướng phát triển kinh tế - xã hội từ chính những giá trị văn hóa bản địa./.