Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi (bên trái) và Thủ tướng Australia Anthony Albanese trong khuôn khổ chuyến thăm Australia vào ngày 9/7/2026. Ảnh: Reuters

Xu hướng liên kết ngày càng rõ

Chiến dịch ngoại giao dồn dập của Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi trong tháng 7 được nhiều nhà quan sát xem là minh chứng rõ nét cho xu hướng các cường quốc tầm trung đang gia tăng gắn kết. Chỉ trong thời gian ngắn, nhà lãnh đạo Ấn Độ liên tiếp đạt được nhiều kết quả hợp tác quan trọng với các đối tác trong khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, từ quốc phòng, năng lượng đến kinh tế và ngoại giao.

Tuy mỗi thỏa thuận chưa đủ tạo ra thay đổi lớn đối với cán cân khu vực, nhưng khi đặt trong tổng thể, chuỗi hoạt động này phản ánh quá trình các cường quốc tầm trung đang chủ động mở rộng mạng lưới hợp tác nhằm nâng cao khả năng thích ứng trước những biến động của cục diện quốc tế.

Theo đó, Thủ tướng Ấn Độ hoàn tất thỏa thuận xuất khẩu tên lửa siêu thanh BrahMos do Ấn Độ sản xuất cho Indonesia, đạt thỏa thuận bảo đảm nguồn cung uranium từ Australia và cùng New Zealand nâng cấp quan hệ song phương lên Đối tác chiến lược. Đây là dấu mốc quan trọng, mở ra giai đoạn hợp tác sâu rộng hơn trên nhiều lĩnh vực.

Điều đáng chú ý là các hoạt động ngoại giao này không diễn ra đơn lẻ mà phản ánh xu hướng tương tác ngày càng thường xuyên giữa các cường quốc tầm trung trong khu vực. Chuyến công du của Thủ tướng Narendra Modi diễn ra ngay sau chuyến thăm Ấn Độ của Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi trong tháng 7. Trước đó không lâu, Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung cũng đã tới Ấn Độ. Tần suất tiếp xúc cấp cao ngày càng dày đặc cho thấy, các nước đang chủ động mở rộng quan hệ với nhau thay vì chỉ dựa vào những cơ chế hợp tác truyền thống.

Theo giới phân tích, xu hướng này không đồng nghĩa với việc các cường quốc tầm trung đang rời xa tầm ảnh hưởng của Mỹ. Thực tế cho thấy, trong bối cảnh địa chính trị ngày càng phức tạp, nhiều quốc gia vẫn duy trì quan hệ đồng minh hoặc đối tác chặt chẽ với Mỹ, đồng thời mở rộng hợp tác với các nước có cùng vị thế nhằm tăng thêm dư địa chiến lược. Nhật Bản và Hàn Quốc là những ví dụ điển hình khi vẫn duy trì liên minh với Mỹ, đồng thời thúc đẩy quan hệ với Ấn Độ và các đối tác khác trong khu vực.

Trên thực tế, chiến lược đa dạng hóa quan hệ đối ngoại và phòng ngừa rủi ro không phải là hiện tượng mới. Tuy nhiên, xu hướng này đang trở nên rõ nét hơn, khi môi trường kinh tế địa chính trị và địa chính trị toàn cầu liên tục biến động dưới tác động từ các chính sách của chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump trong nhiệm kỳ hai cũng như những diễn biến bất ổn tại Trung Đông. Trong bối cảnh đó, việc tăng cường quan hệ giữa các cường quốc tầm trung được xem là giải pháp giúp các nước nâng cao khả năng thích ứng mà vẫn duy trì tính linh hoạt trong chính sách đối ngoại.

Bà Shruti Pandalai, Chủ tịch phụ trách nghiên cứu về Ấn Độ tại Viện Lowy của Australia nhận định, không quốc gia nào trong nhóm này tìm cách rời bỏ Mỹ. Những bước đi gần đây chủ yếu phản ánh phản ứng của các nước trước những thay đổi nhanh chóng của môi trường chiến lược tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, đồng thời cho thấy nhu cầu mở rộng quan hệ với các đối tác có vai trò và lợi ích tương đồng ngày càng trở nên cấp thiết.

Có thể thấy, chuỗi hoạt động ngoại giao của Thủ tướng Narendra Modi không chỉ mang ý nghĩa song phương, mà còn phản ánh một xu hướng rộng lớn hơn. Khi môi trường an ninh và kinh tế quốc tế ngày càng khó dự báo, các cường quốc tầm trung đang chủ động xây dựng mạng lưới hợp tác đa dạng nhằm giảm thiểu rủi ro, tăng cường khả năng tự chủ chiến lược và tạo thêm động lực cho sự ổn định của khu vực. Đây cũng là nền tảng để các quan hệ đối tác bước sang giai đoạn hợp tác thực chất hơn trong thời gian tới.

Đối tác chiến lược trước phép thử mới

Nếu chuỗi hoạt động ngoại giao phản ánh xu hướng gắn kết ngày càng rõ giữa các cường quốc tầm trung thì quan hệ giữa Australia và Ấn Độ được xem là ví dụ tiêu biểu cho quá trình chuyển từ định hướng chính sách sang hợp tác thực chất. Chuyến thăm Australia của Thủ tướng Narendra Modi diễn ra từ ngày 8 đến ngày 10/7 vừa qua đã ghi nhận nhiều kết quả cụ thể, cho thấy quan hệ song phương đang bước sang giai đoạn phát triển mới.

Theo tuyên bố chung của Hội nghị thượng đỉnh, hai bên đạt 18 kết quả hợp tác trên nhiều lĩnh vực, từ bảo đảm nguồn cung uranium, phát triển công nghiệp quốc phòng đến xây dựng các hành lang khoáng sản chiến lược. Theo giới quan sát, quan hệ Australia - Ấn Độ đã vượt qua giai đoạn chủ yếu đặt nền móng để chuyển sang triển khai những chương trình hợp tác có tính thực tiễn cao hơn.

Bà Shruti Pandalai cho rằng, Australia được hưởng lợi khi vừa đa dạng hóa quan hệ đối tác, giảm phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống, vừa tăng cường hợp tác với một quốc gia có hiện diện thực chất tại khu vực Ấn Độ Dương. Đồng thời, việc duy trì quan hệ chặt chẽ với Ấn Độ cũng góp phần khẳng định vai trò của Australia như một đối tác độc lập và có trách nhiệm trong khu vực, thay vì chỉ được nhìn nhận thông qua mối quan hệ đồng minh với Mỹ.

Bên cạnh lợi thế về vị trí địa chiến lược và vai trò ngày càng lớn trong lĩnh vực an ninh hàng hải, Ấn Độ còn sở hữu thị trường quy mô lớn cùng cộng đồng người Ấn ở nước ngoài ngày càng đông đảo. Đây được xem là những yếu tố giúp Ấn Độ gia tăng sức hấp dẫn đối với nhiều đối tác. Đối với một số quốc gia có cộng đồng người gốc Ấn lớn, việc mở rộng quan hệ với Ấn Độ còn mang lại những lợi ích nhất định về kinh tế và chính trị.

Đối với Thủ tướng Narendra Modi, chuyến công du cũng mang ý nghĩa đối nội khi góp phần khẳng định vị thế của Ấn Độ trên trường quốc tế, trong bối cảnh ông phải đối mặt với những ý kiến chỉ trích liên quan đến cách tiếp cận của Ấn Độ đối với cuộc xung đột tại Trung Đông.

Những chuyển động này cũng thu hút sự quan tâm của Mỹ. Ngày 14/7, Thứ trưởng Quốc phòng Mỹ phụ trách chính sách Elbridge Colby cho biết, Mỹ không lo ngại trước những đánh giá về khả năng hình thành chiến lược chung giữa các cường quốc tầm trung. Tuy nhiên, các nước không nên đặt kỳ vọng quá lớn vào một cơ chế liên kết mà vẫn chưa có nền tảng thống nhất đủ vững chắc.

Dù vậy, nhiều nhà quan sát nhận định, nền tảng hợp tác giữa các cường quốc tầm trung tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương đang từng bước được củng cố thông qua những lợi ích chung về kinh tế, an ninh và phát triển. Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược tiếp tục gia tăng, việc mở rộng quan hệ đối tác được xem là xu hướng khó đảo ngược.

Có thể thấy, quá trình gia tăng gắn kết giữa các cường quốc tầm trung không nhằm tạo ra một liên minh mới hay thay thế vai trò của bất kỳ cường quốc nào. Mục tiêu chủ yếu là mở rộng dư địa chiến lược, đa dạng hóa quan hệ và tăng khả năng ứng phó trước những biến động của môi trường quốc tế. Tuy nhiên, phép thử thực sự đối với xu hướng này sẽ phụ thuộc vào việc các thỏa thuận có được triển khai đầy đủ trên thực tế hay không, cũng như liệu lòng tin giữa các đối tác có đủ bền vững để vượt qua những thách thức mới của khu vực và thế giới.

https://www.bienphong.com.vn/cac-cuong-quoc-tam-trung-tang-gan-ket-post505725.html