Đạo diễn Việt Tú, nhà sản xuất, doanh nhân hoạt động lâu năm trong lĩnh vực công nghiệp văn hóa đã dành cho Báo Điện tử Chính phủ cuộc trò chuyện cởi mở, thân tình và thẳng thắn, chia sẻ từ thực tiễn, sáng tạo, vận hành các sản phẩm và sự học hỏi từ mô hình quốc tế của anh trong suốt quãng thời gian hoạt động nghệ thuật của mình để góp phần vào công cuộc phát triển ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam theo đúng những chủ trương, định hướng và mục tiêu mà Nghị quyết số 80-NQ/TW đã đặt ra.

 

Đối với đạo diễn Việt Tú, Nghị quyết số 80-NQ/TW ra đời mở ra cơ hội phát triển không chỉ cho nền công nghiệp văn hóa mà còn cho cả nền kinh tế. Theo ông, kinh nghiệm của nhiều quốc gia phát triển cho thấy, kinh tế và văn hóa luôn có mối quan hệ tương hỗ, trong đó văn hóa được quan tâm đầu tư và phát triển từ sớm.

“Văn hóa không chỉ là câu chuyện mang tính chất ‘trang trí hay làm đẹp cho đời’, mà còn tạo ra giá trị kinh tế, là ‘sức mạnh mềm’ quốc gia, góp phần tạo động lực nội sinh cho sự tiến bộ toàn diện. Văn hóa cũng là một phương thức tạo ảnh hưởng và thể hiện hình ảnh quốc gia trong quá trình triển khai ngoại giao văn hóa trên trường quốc tế”, đạo diễn Việt Tú nói.

Theo ông, Nghị quyết số 80-NQ/TW đã tạo ra một vận hội lớn để Việt Nam không chỉ chấn hưng văn hóa mà còn từng bước biến những giá trị văn hóa truyền thống, di sản văn hóa quý báu của dân tộc thành nguồn lực cho nền kinh tế, hướng tới mục tiêu phát triển các ngành công nghiệp văn hóa đóng góp 7% GDP vào năm 2030 và 9% GDP vào năm 2045.

Đạo diễn Việt Tú cho rằng, nếu được triển khai đúng hướng và đạt được các mục tiêu đề ra, Nghị quyết số 80-NQ/TW có thể tạo ra những thay đổi quan trọng đối với diện mạo văn hóa Việt Nam, thúc đẩy sự hình thành nhiều sản phẩm văn hóa không chỉ phục vụ thị trường trong nước mà còn có khả năng vươn ra thị trường quốc tế.

"Biết kể những câu chuyện văn hóa mang tính đặc thù địa phương"

Là một đạo diễn có nhiều năm hoạt động trong lĩnh vực nghệ thuật và công nghiệp văn hóa, được cọ xát, học hỏi từ nhiều quốc gia có nền văn hóa đa dạng, bề dày lịch sử và tầm ảnh hưởng quốc tế như Trung Quốc, Hàn Quốc, Hoa Kỳ, Pháp, Italia…, đạo diễn Việt Tú luôn trăn trở với câu hỏi: Làm thế nào để những giá trị văn hóa Việt Nam được chuyển hóa thành những sản phẩm đủ sức hấp dẫn công chúng và thị trường?

Theo đạo diễn Việt Tú, Trung Quốc là một trong những mô hình mà Việt Nam có thể tham khảo về phương thức phát triển công nghiệp văn hóa. Một trong những điểm đáng chú ý là quốc gia này dựa nhiều vào văn hóa truyền thống và di sản để làm mới các giá trị văn hóa, từ đó sáng tạo ra những tác phẩm, sản phẩm và rộng hơn là các hệ sinh thái văn hóa có sức lan tỏa.

Theo quan sát và trải nghiệm của đạo diễn Việt Tú, Trung Quốc không chỉ chú trọng đến các sản phẩm văn hóa mang tính giải trí mà còn quan tâm đến việc chuyển hóa lịch sử, chính trị, di sản và văn hóa truyền thống thành các sản phẩm du lịch văn hóa, sản phẩm giải trí hấp dẫn du khách trong nước và quốc tế. Qua đó, văn hóa vừa được quảng bá ra bên ngoài, vừa góp phần giúp thế hệ trẻ và người dân trong nước tiếp cận, hiểu hơn về lịch sử và truyền thống của dân tộc.

“Việt Nam cũng có bề dày lịch sử, nền văn hóa đa dạng, phong phú, không thiếu di sản và những câu chuyện đặc sắc. Tuy nhiên, chúng ta vẫn chưa chuyển hóa tốt những giá trị đó thành các sản phẩm văn hóa có khả năng tạo ra giá trị kinh tế. Về bản chất, vấn đề là chúng ta chưa có cách làm đúng”, đạo diễn Việt Tú nói.

“Giống như dân trong nghề chúng tôi hay nói là cách kể chuyện. Tôi cho rằng đó là điều rất quan trọng”, ông nhấn mạnh.

Đạo diễn Việt Tú dẫn chứng phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Phiên họp thứ hai của Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển văn hóa Việt Nam, đánh giá tình hình thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam và triển khai nhiệm vụ công tác trong thời gian tới: “Các địa phương không xây dựng các mô hình giống nhau; mỗi trung tâm phải có chức năng khác biệt, gắn với lợi thế, thị trường, chủ thể đầu tư và khả năng liên kết vùng”.

Theo đạo diễn Việt Tú, đây là một vấn đề rất đáng lưu ý trong phát triển các sản phẩm văn hóa hiện nay. “Đúng là hiện tại chúng ta đang làm khá dập khuôn. Đâu đó vẫn còn sự nhầm lẫn giữa việc làm một sản phẩm du lịch với việc xây dựng một sản phẩm văn hóa theo hơi hướng lễ hội. Nếu các địa phương cùng làm những sản phẩm tương tự, cùng kể những câu chuyện tương tự thì tính đặc thù sẽ dần bị mai một. Khi đó, du khách có xu hướng chỉ lựa chọn một số điểm đến nổi bật thay vì khám phá nhiều địa phương, vùng miền khác nhau. Điều này làm mất đi cơ hội của những địa phương có nền văn hóa, di sản lâu đời và những câu chuyện lịch sử đặc sắc”, ông nói.

Theo đạo diễn Việt Tú, để phát triển các sản phẩm văn hóa có sức sống, mỗi địa phương cần xác định rõ lợi thế riêng, câu chuyện riêng và nhóm công chúng, thị trường phù hợp. Đồng thời, các sản phẩm đó không thể phát triển tách rời khỏi hạ tầng và sự phối hợp liên ngành.

“Hạ tầng và sự phối hợp giữa các ngành sẽ quyết định rất nhiều đến sự phát triển của các sản phẩm du lịch văn hóa. Đó là những điều tôi đã học hỏi và quan sát được trong quá trình làm việc tại các quốc gia có nền công nghiệp văn hóa phát triển”, đạo diễn Việt Tú chia sẻ.

"Làm mới di sản không đồng nghĩa với việc làm thay đổi hay bóp méo nó"

Đạo diễn Việt Tú một lần nữa khẳng định, nghệ thuật kể chuyện (storytelling) đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc chuyển tải các giá trị văn hóa bản địa đến công chúng và du khách.

“Ở đây, chúng ta cần có một quan điểm rất rõ ràng và đúng đắn: Làm mới di sản hay làm mới câu chuyện lịch sử không đồng nghĩa với việc làm thay đổi hay bóp méo nó. Có một nguyên tắc bất di bất dịch: Những gì thuộc về lịch sử, về văn hóa truyền thống và di sản, chúng ta phải tuyệt đối tôn trọng”, đạo diễn Việt Tú nói.

Theo đạo diễn Việt Tú, đổi mới không có nghĩa là thay đổi bản chất của di sản, mà có thể được thực hiện thông qua việc ứng dụng công nghệ, các kỹ thuật trình diễn hiện đại và tư duy kể chuyện đương đại để giúp công chúng ngày nay tiếp cận các giá trị lịch sử, văn hóa một cách dễ dàng và hấp dẫn hơn.

Điều này đã được đạo diễn Việt Tú áp dụng trong các sản phẩm sáng tạo của mình. Năm 2015, ông bắt đầu triển khai dự án kết hợp giữa phát triển công nghiệp văn hóa và kinh tế đêm tại khu vực Chùa Thầy (Quốc Oai), mang tên “Thuở ấy xứ Đoài”.

Theo đạo diễn Việt Tú, dự án không thay đổi các chi tiết lịch sử hay những giá trị cốt lõi của di sản, mà ứng dụng công nghệ để tăng hiệu quả trình diễn và trải nghiệm thị giác. Chẳng hạn, toàn bộ khối nhà Thủy Đình nặng hàng chục tấn được thiết kế để từ dưới lòng hồ Long Trì nhô lên mặt nước, làm bệ đỡ cho diễn viên bước ra biểu diễn; hệ thống ánh sáng nghệ thuật hiện đại cũng được sử dụng để tôn lên giá trị của không gian di sản, chứ không làm thay đổi bản chất của di sản.

Theo đạo diễn Việt Tú, tư duy “sáng tạo lại” hoặc làm thay đổi những giá trị cốt lõi của di sản là hướng đi tiềm ẩn nhiều rủi ro đối với các sản phẩm văn hóa. Khi đại diện cho một quốc gia, một dân tộc để kể câu chuyện lịch sử của chính dân tộc đó, việc đầu tiên là phải làm đúng.

“Làm đúng chính là nền tảng vững chắc nhất cho mọi sự sáng tạo tiếp theo”, đạo diễn Việt Tú nói.

Đây cũng là bài học kinh nghiệm ông đúc kết được trong quá trình khảo sát tại các quốc gia phát triển mạnh về công nghiệp văn hóa, nơi các giá trị di sản và lịch sử được khai thác để tạo ra giá trị kinh tế nhưng vẫn đặt trên nền tảng tôn trọng tính xác thực và giá trị cốt lõi của văn hóa.

Theo đạo diễn Việt Tú, đây cũng là nguyên tắc quan trọng để triển khai các dự án, sản phẩm và hệ sinh thái văn hóa.

Tư duy sản phẩm liên ngành và hệ sinh thái công nghiệp văn hóa

Việt Nam có một kho tàng văn hóa phong phú, nhưng chưa tạo ra được nhiều sản phẩm có khả năng trở thành những biểu tượng văn hóa của Việt Nam trong khu vực và trên thế giới; đồng thời, chưa có nhiều sản phẩm tạo ra giá trị kinh tế đủ lớn để trở thành những động lực quan trọng cho sự phát triển của công nghiệp văn hóa. 

Theo đạo diễn Việt Tú, nếu được trao không gian và nguồn lực để xây dựng một sản phẩm văn hóa ban đêm vừa tạo ra giá trị kinh tế cho địa phương, vừa mang đến trải nghiệm khác biệt cho du khách và có khả năng vận hành lâu dài, ông sẽ tiếp cận bài toán đó từ góc độ tư duy sản phẩm liên ngành và hệ sinh thái văn hóa.

Đạo diễn Việt Tú cho rằng, ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam hiện vẫn đang ở giai đoạn đầu của quá trình phát triển. Nhiều nghệ sĩ vẫn chủ yếu tư duy theo hướng tạo ra một “tác phẩm” đơn lẻ, như một buổi biểu diễn hay một đêm nhạc, mà chưa nghĩ đầy đủ đến hệ sinh thái xung quanh tác phẩm đó.

Theo ông, một sản phẩm văn hóa muốn phát triển bền vững cần được đặt trong mối liên hệ với hệ thống phân phối, các giải pháp đa phương tiện (multimedia) và những dịch vụ, trải nghiệm bổ trợ. Trong truyền thông hiện đại, tác phẩm biểu diễn có thể chỉ là điểm khởi đầu; những hoạt động trải nghiệm diễn ra trước, trong và sau chương trình mới giúp câu chuyện tiếp tục lan tỏa và tạo ra các giá trị gia tăng.

“Nếu thiếu hệ thống phân phối và các dịch vụ bổ trợ, biểu diễn xong là chúng ta đóng gói cất đi. Nhiều dự án kinh tế đêm hiện nay rất hay về ý tưởng nhưng du khách đến một lần rồi không muốn quay lại vì họ chỉ được xem biểu diễn mà không có các hoạt động trải nghiệm về không gian, thời gian hay nhập vai đi kèm”, đạo diễn Việt Tú nói.

Theo đạo diễn Việt Tú, vì vậy, một sản phẩm kinh tế đêm muốn thành công cần được tiếp cận như một sản phẩm liên ngành, trong đó biểu diễn, du lịch, ẩm thực, làng nghề, công nghệ, thương mại và các hoạt động trải nghiệm có thể bổ trợ cho nhau.

Đơn cử như dự án đạo diễn Việt Tú thực hiện tại Phú Quốc. Ban đầu, chủ đầu tư đặt bài toán: “Làm thế nào để xây dựng một show diễn buổi tối trên sân khấu rộng 1,1 ha?”.

Đạo diễn đã đặt câu hỏi ngược lại: “Nếu chỉ diễn buổi tối, thì ban ngày một không gian rộng lớn ‘phơi mưa, phơi nắng’ như vậy sẽ làm gì? Trong khi nhu cầu của du khách là trải nghiệm cả ngày”.

Từ đó, đạo diễn Việt Tú đề xuất mô hình không gian trình diễn thực cảnh nhập vai hoạt động suốt 24 giờ. Đây là cách khu “Tinh hoa Việt Nam” tại Phú Quốc ra đời, với 21 gian hàng trải nghiệm văn hóa vùng miền.

Ban ngày, đây là không gian để du khách tham quan, thuê trang phục cổ trang, hóa thân thành các nhân vật lịch sử, trải nghiệm các làng nghề truyền thống và ẩm thực. Vào buổi tối, toàn bộ khu vực được chuyển hóa thành một sân khấu lớn, với các kiến trúc như gian hàng có khả năng di chuyển linh hoạt để phục vụ các đại cảnh biểu diễn.

Theo đạo diễn Việt Tú, mô hình này cho thấy một không gian văn hóa có thể được thiết kế để tạo ra nhiều lớp trải nghiệm và khai thác trong nhiều thời điểm khác nhau. Qua đó, các giá trị văn hóa có thể được tiếp cận bằng những phương thức mới mà không nhất thiết phải thay đổi hay phá vỡ những giá trị lịch sử cốt lõi.

Đồng thời, mô hình cũng giúp nâng cao hiệu quả khai thác không gian, tạo thêm giá trị cho chủ đầu tư và mở rộng trải nghiệm của du khách.

“Thế hệ trẻ ngày nay, đặc biệt là Gen Z và Gen Y, rất đề cao tính trải nghiệm cá nhân. Họ không chỉ thuần túy đến để xem một tác phẩm cụ thể mà còn muốn được tham gia, tương tác và trở thành một phần của câu chuyện”, đạo diễn Việt Tú nói.

https://baochinhphu.vn/nghi-quyet-80-nq-tw-mo-ra-co-hoi-lon-cho-nganh-cong-nghiep-van-hoa-phat-trien-102260722015012418.htm