Di sản văn hóa - Nguồn lực nội sinh của phát triển

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, lợi thế cạnh tranh của mỗi địa phương không chỉ được tạo nên từ vị trí địa lý, hạ tầng hay nguồn lực tự nhiên mà ngày càng phụ thuộc vào khả năng phát huy các giá trị văn hóa và con người. Văn hóa, từ chỗ được nhìn nhận chủ yếu dưới góc độ bảo tồn, đang trở thành nguồn lực nội sinh, tạo nên sức mạnh mềm và nền tảng cho phát triển bền vững.

Đó cũng là tư duy phát triển được khẳng định trong Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Lào Cai lần thứ I khi xác định mục tiêu xây dựng tỉnh phát triển xanh, hài hòa, bản sắc và hạnh phúc. Nghị quyết nhấn mạnh quan điểm lấy con người là trung tâm, là chủ thể, là nguồn lực quan trọng nhất và là mục tiêu của sự phát triển; đồng thời khơi dậy mạnh mẽ tinh thần yêu nước, ý chí tự lực, tự cường, tinh thần đoàn kết và khát vọng cống hiến; phát huy sức mạnh văn hóa và con người Lào Cai trở thành nguồn lực nội sinh, động lực quan trọng cho phát triển nhanh và bền vững.

Quan điểm đó hoàn toàn thống nhất với Nghị quyết số 80 của Chính phủ về phát triển văn hóa, trong đó xác định phát huy giá trị văn hóa, phát triển công nghiệp văn hóa, đưa văn hóa trở thành sức mạnh nội sinh và động lực phát triển đất nước. Điều này cho thấy, trong giai đoạn phát triển mới, quản lý văn hóa không chỉ dừng lại ở nhiệm vụ bảo tồn mà phải hướng đến quản trị nguồn lực văn hóa, chuyển hóa các giá trị di sản thành nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Các hoạt động trải nghiệm văn hóa dân tộc góp phần tạo sức hút cho du lịch cộng đồng.

Đối với Lào Cai, đây vừa là yêu cầu, vừa là lợi thế. Sau khi hợp nhất, tỉnh sở hữu không gian văn hóa rộng lớn với 34 dân tộc, tạo nên sự đa dạng về bản sắc, phong tục, lễ hội, tri thức dân gian và nghệ thuật truyền thống. Đây là nguồn tài nguyên văn hóa đặc biệt quý giá, không thể tái tạo và cũng là lợi thế khác biệt trong quá trình xây dựng thương hiệu điểm đến.

Hiện nay, toàn tỉnh có 1 di tích quốc gia đặc biệt, 34 di tích quốc gia, 172 di tích cấp tỉnh; 56 di sản văn hóa phi vật thể trong Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia; 3 bảo vật quốc gia; 4 di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại cùng gần 30.000 tư liệu, hiện vật đang được lưu giữ và phát huy giá trị. Đây không chỉ là những giá trị lịch sử, văn hóa cần được gìn giữ cho các thế hệ mai sau mà còn là "nguồn vốn văn hóa" có khả năng tạo ra giá trị gia tăng nếu được khai thác bằng tư duy phát triển.

Không gian trải nghiệm văn hóa tại vùng chè Shan Tuyết là điểm nhấn thu hút du khách trong và ngoài nước.

Thực tiễn cho thấy, những năm gần đây, nhiều giá trị văn hóa của Lào Cai đã từng bước được chuyển hóa thành các sản phẩm du lịch có sức hấp dẫn. Những địa danh như Sa Pa, Bắc Hà, Bảo Yên, Nghĩa Lộ, Mù Cang Chải, Trạm Tấu không chỉ nổi tiếng bởi cảnh quan thiên nhiên mà còn bởi chiều sâu văn hóa được gìn giữ trong đời sống cộng đồng. Các mô hình du lịch cộng đồng tại Tả Van, Tả Phìn, Nghĩa Đô, Y Tý, La Pán Tẩn, Dế Xu Phình, cùng những giá trị đặc sắc như Nghệ thuật Xòe Thái, Lễ hội Cốm Tú Lệ và nhiều lễ hội truyền thống đã góp phần tạo nên bản sắc riêng cho du lịch Lào Cai.

Nghệ thuật Xòe Thái được bảo tồn, gìn giữ và lan tỏa thông qua các hoạt động văn hóa, góp phần phát huy giá trị di sản trong phát triển du lịch.

Các giá trị văn hóa đặc sắc trong lễ hội truyền thống của đồng bào Mông được khai thác hiệu quả phục vụ phát triển du lịch và quảng bá hình ảnh địa phương.

Thành công của các mô hình này cho thấy, khi cộng đồng trở thành chủ thể bảo tồn và phát huy di sản, văn hóa không chỉ được gìn giữ mà còn tạo sinh kế, nâng cao thu nhập, góp phần phát triển kinh tế địa phương. Đây chính là minh chứng rõ nét cho việc chuyển hóa nguồn lực văn hóa thành động lực phát triển - một hướng đi phù hợp với xu thế phát triển của nhiều quốc gia và địa phương trên thế giới.

Tuy nhiên, nhìn từ yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới, nguồn lực văn hóa của tỉnh vẫn chưa được khai thác tương xứng với tiềm năng. Không ít di sản vẫn tồn tại dưới dạng tiềm năng; việc liên kết giữa bảo tồn với phát triển du lịch, công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo còn thiếu chiều sâu; giá trị gia tăng từ tài nguyên văn hóa chưa tương xứng với lợi thế vốn có. Điều đó đòi hỏi phải tiếp tục đổi mới tư duy quản lý, từ bảo tồn đơn thuần sang quản trị và phát huy giá trị di sản theo hướng bền vững.

Khơi thông nguồn lực văn hóa – Kiến tạo động lực phát triển du lịch bền vững

Thực tiễn phát triển trong nước và quốc tế cho thấy, di sản chỉ thực sự trở thành nguồn lực khi được đặt trong một chiến lược phát triển tổng thể, hài hòa giữa bảo tồn và khai thác, giữa giá trị văn hóa và giá trị kinh tế. Bảo tồn không có nghĩa là giữ nguyên trạng, càng không phải thương mại hóa di sản bằng mọi giá, mà là tạo điều kiện để các giá trị văn hóa tiếp tục hiện diện trong đời sống đương đại, trở thành nền tảng của phát triển và là động lực nâng cao chất lượng cuộc sống của Nhân dân.

Đối với Lào Cai, yêu cầu đó càng trở nên cấp thiết khi tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030 đón trên 15 triệu lượt khách, doanh thu du lịch đạt 70.000 tỷ đồng. Đây không chỉ là mục tiêu tăng trưởng của ngành du lịch mà còn là yêu cầu phát huy hiệu quả nguồn lực văn hóa, xây dựng thương hiệu điểm đến dựa trên bản sắc riêng có của địa phương.

Những trải nghiệm văn hóa bản địa để lại ấn tượng sâu sắc đối với du khách quốc tế khi đến với Lào Cai.

Những kết quả đạt được trong thời gian qua đã khẳng định hướng đi đúng của tỉnh. Sáu tháng đầu năm 2026, Lào Cai ước đón 6,755 triệu lượt khách, đạt 59,9% kế hoạch năm; trong đó khách quốc tế đạt khoảng 941.415 lượt. Tổng doanh thu từ du lịch ước đạt 25.370 tỷ đồng, bằng 49,7% kế hoạch năm. Những con số này không chỉ phản ánh sức hấp dẫn của điểm đến Lào Cai mà còn cho thấy các giá trị văn hóa, di sản đang từng bước được chuyển hóa thành nguồn lực phát triển, đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế và nâng cao vị thế của tỉnh.

Tuy nhiên, để phát huy hiệu quả hơn nữa nguồn lực văn hóa, điều quan trọng không chỉ là tăng cường đầu tư cho bảo tồn mà phải đổi mới tư duy quản trị. Mỗi di tích, mỗi di sản, mỗi lễ hội hay làng nghề truyền thống cần được nhìn nhận như một loại tài sản văn hóa đặc biệt, có khả năng tạo ra giá trị kinh tế, xã hội và giá trị nhân văn nếu được quản lý, khai thác đúng hướng. Phát triển du lịch vì thế không chỉ dựa vào tài nguyên thiên nhiên mà phải được nâng đỡ bởi chiều sâu văn hóa, bản sắc cộng đồng và những giá trị được bồi đắp qua nhiều thế hệ.

Phường Trung Tâm bảo tồn và phát huy giá trị Nghệ thuật Xòe Thái, góp phần phát triển du lịch văn hóa.

Trong thời gian tới, ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch sẽ tiếp tục tham mưu hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm phát huy hiệu quả các nguồn lực cho phát triển văn hóa và du lịch; đẩy mạnh chuyển đổi số trong bảo tồn, quản lý và quảng bá di sản; phát triển các sản phẩm du lịch văn hóa đặc trưng gắn với bản sắc của từng vùng, từng dân tộc; đồng thời thúc đẩy liên kết giữa văn hóa với du lịch, công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo để hình thành chuỗi giá trị bền vững.

Quan trọng hơn, mọi chính sách phát triển văn hóa đều phải hướng đến con người. Người dân không chỉ là chủ thể sáng tạo, gìn giữ và trao truyền các giá trị văn hóa mà còn phải là đối tượng trực tiếp được thụ hưởng thành quả từ phát triển du lịch. Khi cộng đồng được hưởng lợi từ di sản, bảo tồn sẽ trở thành nhu cầu tự thân; khi văn hóa được nuôi dưỡng trong đời sống cộng đồng, bản sắc sẽ trở thành lợi thế cạnh tranh bền vững của địa phương.

Khơi thông nguồn lực văn hóa từ di sản không chỉ là giải pháp phát triển du lịch mà còn là yêu cầu của quá trình phát triển bền vững trong thời kỳ hội nhập. Khi văn hóa thực sự trở thành nguồn lực nội sinh, con người trở thành trung tâm của mọi chính sách và di sản được quản trị bằng tư duy đổi mới, sáng tạo, Lào Cai sẽ có thêm nền tảng vững chắc để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng tỉnh phát triển xanh, hài hòa, bản sắc và hạnh phúc; đồng thời khẳng định vị thế là trung tâm du lịch văn hóa đặc sắc của vùng Trung du và miền núi phía Bắc, đóng góp tích cực vào sự phát triển chung của đất nước trong kỷ nguyên mới./.