Hoạt động giao lưu văn hóa nghệ thuật biên giới, lan tỏa giá trị văn hóa truyền thống và thúc đẩy hợp tác hữu nghị giữa các địa phương.

Khơi dậy sức mạnh văn hóa từ con người, cộng đồng và bản sắc dân tộc

Những năm qua, công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức về xây dựng và phát triển văn hóa, con người được triển khai sâu rộng trên địa bàn tỉnh. Các cấp ngành, địa phương đã tích cực quán triệt, thực hiện Chiến lược phát triển văn hóa đến năm 2030 gắn với các nghị quyết, chương trình hành động của tỉnh về phát triển văn hóa và con người. Hoạt động truyền thông được thực hiện đa dạng thông qua báo chí, phát thanh - truyền hình, cổng thông tin điện tử, mạng xã hội và hệ thống tuyên truyền cơ sở. Hàng nghìn tin, bài, phóng sự về văn hóa, con người và bản sắc các dân tộc được đăng tải, góp phần nâng cao nhận thức xã hội về vai trò của văn hóa trong sự nghiệp phát triển.

Giai đoạn 2021 - 2025, tỉnh đã ban hành nhiều cơ chế, chính sách quan trọng nhằm thúc đẩy phát triển du lịch gắn với bảo tồn văn hóa, hỗ trợ phát triển du lịch cộng đồng, khuyến khích thành lập các đội văn nghệ dân gian phục vụ du lịch. Sau khi thực hiện hợp nhất đơn vị hành chính cấp tỉnh, Lào Cai tiếp tục kế thừa và phát huy những kết quả đạt được, đồng thời ban hành nhiều đề án, kế hoạch, quy định mới về bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, quản lý di sản văn hóa, xét tặng danh hiệu nghệ nhân, xây dựng gia đình văn hóa, phát triển các câu lạc bộ văn hóa - nghệ thuật - thể thao tại cơ sở. Hệ thống chính sách ngày càng được hoàn thiện đã tạo hành lang pháp lý quan trọng để thúc đẩy các hoạt động văn hóa phát triển đồng bộ, hiệu quả.

Lễ phát động Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam lần thứ V tại Lào Cai.

Cùng với phát triển kinh tế, tỉnh đặc biệt chú trọng xây dựng con người Lào Cai có nhân cách, lối sống đẹp, giàu lòng yêu nước, tự hào về truyền thống lịch sử và bản sắc văn hóa dân tộc. Các hoạt động giáo dục chính trị tư tưởng, đạo đức, lối sống, giáo dục truyền thống cách mạng được triển khai thường xuyên trong trường học, cơ quan, đơn vị và cộng đồng dân cư. Những chương trình như Cuộc thi Đại sứ Văn hóa đọc, Ngày Sách Việt Nam, Hội thi Gia đình đọc sách đã trở thành những sân chơi ý nghĩa, góp phần lan tỏa văn hóa đọc trong xã hội.

Công tác gia đình được quan tâm với hàng trăm mô hình phòng chống bạo lực gia đình, câu lạc bộ gia đình phát triển bền vững, mô hình giáo dục đạo đức, lối sống trong gia đình được duy trì hiệu quả. Song song với đó, phong trào thể dục thể thao quần chúng phát triển mạnh mẽ. Đến năm 2025, tỷ lệ người dân tập luyện thể dục thể thao thường xuyên đạt gần 40%, toàn tỉnh có trên 2.300 câu lạc bộ thể dục thể thao hoạt động sôi nổi, góp phần nâng cao thể chất và đời sống tinh thần cho nhân dân.

Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” tiếp tục được triển khai sâu rộng, gắn với xây dựng nông thôn mới và đô thị văn minh. Đến nay, toàn tỉnh có trên 85,5% hộ gia đình đạt danh hiệu văn hóa; 77,5% thôn, tổ dân phố đạt chuẩn văn hóa; 387 thôn được công nhận “Thôn nông thôn mới” và 533 thôn đạt danh hiệu “Thôn kiểu mẫu”. Tỷ lệ cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp đạt chuẩn văn hóa đạt 95%.

Trong lĩnh vực giáo dục, 100% trường học đã xây dựng quy tắc ứng xử văn hóa, tăng cường các hoạt động trải nghiệm, giáo dục kỹ năng sống và đưa các giá trị văn hóa truyền thống vào trường học thông qua các chương trình ngoại khóa.

Đánh thức tiềm năng di sản, mở rộng không gian phát triển văn hóa

Một trong những điểm nổi bật của Lào Cai là công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa. Hiện nay, tỉnh có 4 di sản văn hóa phi vật thể được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại và 56 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Toàn tỉnh có 98 nghệ nhân đang gìn giữ, trao truyền các giá trị văn hóa truyền thống. Nhiều lễ hội đặc sắc của đồng bào Mông, Dao, Tày, Nùng, Thái, Khơ Mú… được bảo tồn và phát huy hiệu quả như lễ hội Gầu Tào, Nhảy lửa, Roóng Poọc, Lồng Tồng, cấp sắc, cúng rừng, mừng cơm mới...

Trong giai đoạn vừa qua, tỉnh đã thực hiện tu bổ 18 di tích cấp quốc gia, đồng thời đẩy mạnh gắn kết giữa bảo tồn di sản với phát triển du lịch nhằm tạo sinh kế cho người dân và tăng nguồn lực xã hội hóa cho công tác bảo tồn.

Học sinh tham quan, tìm hiểu hiện vật tại bảo tàng địa phương.

Lào Cai là một trong những địa phương tích cực ứng dụng công nghệ số trong lĩnh vực văn hóa. Nhiều di tích, hiện vật và di sản đã được số hóa bằng công nghệ 3D; bảo tàng số và các nền tảng tham quan ảo từng bước được hình thành. Bảo tàng tỉnh hiện quản lý hơn 30.000 hiện vật, triển khai các dự án số hóa quy mô lớn, phục vụ nghiên cứu, giáo dục truyền thống và quảng bá hình ảnh văn hóa địa phương. Việc ứng dụng công nghệ thực tế ảo, thực tế tăng cường và phát triển hệ sinh thái số trong văn hóa, du lịch đang góp phần tạo ra những trải nghiệm mới cho người dân và du khách.

Từ những lợi thế về tài nguyên thiên nhiên và bản sắc văn hóa đặc sắc của hơn 30 dân tộc anh em, Lào Cai đang từng bước xây dựng các sản phẩm công nghiệp văn hóa gắn với du lịch. Các hoạt động biểu diễn nghệ thuật, bảo tàng, chiếu phim, du lịch cộng đồng, du lịch trải nghiệm văn hóa ngày càng thu hút du khách. Toàn tỉnh hiện có khoảng 740 cơ sở homestay gắn với bản sắc văn hóa dân tộc; hệ thống gần 100 lễ hội truyền thống cùng hàng trăm di tích và di sản văn hóa đang trở thành nguồn tài nguyên quan trọng cho phát triển kinh tế du lịch.

Lễ đón nhận di sản văn hóa phi vật thể quốc gia “Tết mừng cơm mới” của người Xa Phó (xã Văn Bàn).

Hoạt động đối ngoại văn hóa được đẩy mạnh với nhiều chương trình hợp tác quốc tế có ý nghĩa. Nổi bật là chuỗi hoạt động giao lưu Việt Nam - Trung Quốc trong khuôn khổ Festival Sông Hồng và các chương trình hợp tác với tỉnh Vân Nam (Trung Quốc). Bên cạnh đó, các chương trình hợp tác với vùng Nouvelle-Aquitaine (Cộng hòa Pháp) trong lĩnh vực bảo tàng, bảo tồn di sản đã góp phần nâng cao năng lực chuyên môn cho đội ngũ cán bộ văn hóa của tỉnh. Thông qua các hoạt động giao lưu, hợp tác quốc tế, hình ảnh vùng đất, con người và bản sắc văn hóa Lào Cai ngày càng được quảng bá rộng rãi tới bạn bè trong nước và quốc tế.

Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác phát triển văn hóa của tỉnh vẫn còn một số khó khăn như nguồn lực đầu tư còn hạn chế, hạ tầng văn hóa cơ sở chưa đồng bộ, công nghiệp văn hóa phát triển chưa tương xứng với tiềm năng; quá trình chuyển đổi số và bảo tồn di sản trước tác động của toàn cầu hóa còn nhiều thách thức. Trong thời gian tới, Lào Cai xác định tiếp tục hoàn thiện thể chế, chính sách; tăng cường đầu tư cho văn hóa; đẩy mạnh chuyển đổi số; phát triển công nghiệp văn hóa; bảo tồn hiệu quả các giá trị văn hóa truyền thống gắn với phát triển du lịch bền vững; đồng thời xây dựng con người Lào Cai phát triển toàn diện, đáp ứng yêu cầu hội nhập và phát triển.

Với những nền tảng đã được tạo dựng, văn hóa đang và sẽ tiếp tục trở thành nguồn lực nội sinh quan trọng, góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Lào Cai phát triển nhanh, xanh, bền vững và giàu bản sắc trong giai đoạn mới./.