Hoạt động trải nghiệm “Tìm hiểu lịch sử Lào Cai – hành trình từ năm 1919 đến nay” tại Bảo Tàng tỉnh Lào Cai.

Không còn là nơi chỉ lưu giữ và trưng bày hiện vật, bảo tàng hôm nay được định hướng trở thành không gian học tập mở, nơi công chúng được trải nghiệm, tương tác và sáng tạo cùng di sản. Từ yêu cầu đó, hoạt động giáo dục di sản tại Bảo tàng Lào Cai đã có nhiều chuyển biến rõ nét cả về nội dung và phương thức tổ chức.

Thay vì tham quan, nghe thuyết minh theo cách truyền thống, nhiều chương trình được thiết kế thành chuỗi hoạt động có chủ đề, có nhiệm vụ và sản phẩm đầu ra. Qua đó, học sinh không chỉ tiếp cận lịch sử, văn hóa địa phương một cách sinh động mà còn được rèn luyện kỹ năng quan sát, tư duy, thuyết trình và làm việc nhóm.

Điểm nhấn nổi bật là việc ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số trong giáo dục trải nghiệm. Các hoạt động như “Tìm hiểu lịch sử Lào Cai – hành trình từ năm 1919 đến nay”, “Xem hình, xếp chữ – Phong tục tập quán các dân tộc tỉnh Lào Cai” được xây dựng theo hướng trò chơi hóa học tập, tạo hứng thú cho học sinh thông qua hình ảnh, màn hình trình chiếu, bảng tương tác và hoạt động nhóm.

Học sinh trường THCS Nam Cường tham qua hoạt động Hành trình lịch sử từ năm 1919 đến nay

Bảo tàng cũng mở rộng không gian giáo dục di sản trên môi trường số thông qua cuộc thi “Thuyết minh viên nhí online”. Từ vai trò người nghe, học sinh trở thành người kể chuyện về quê hương, được rèn luyện khả năng thuyết trình, sáng tạo nội dung và ứng dụng công nghệ. Qua đó, tình yêu lịch sử, văn hóa địa phương được nuôi dưỡng bằng chính góc nhìn của thế hệ trẻ.

Trong hoạt động trưng bày và thuyết minh, Bảo tàng Lào Cai từng bước ứng dụng các công cụ số phù hợp với điều kiện thực tiễn. Hệ thống Text QR Code, Audio QR Code bằng ba ngôn ngữ Việt - Anh - Trung tại không gian trưng bày “Văn hóa sông Hồng – Sắc màu hội tụ” trong Festival sông Hồng đã giúp khách tham quan chủ động tiếp cận thông tin theo nhu cầu và ngôn ngữ phù hợp. Đây không chỉ là bổ sung tiện ích công nghệ mà còn thể hiện sự chuyển đổi từ cách truyền tải một chiều sang phục vụ linh hoạt, thân thiện hơn với công chúng.

Tổng kết cuộc thi thuyết minh viên nhí - em kể chuyện núi rừng.

Hoạt động trưng bày, thuyết minh online kết hợp minigame trên fanpage của bảo tàng cũng tạo hiệu ứng tích cực. Với chủ đề “80 thành tựu kinh tế - xã hội tỉnh Lào Cai”, các hình ảnh, tư liệu, bản đồ được biên tập, dựng hình và phát hành trên nền tảng số, đi kèm câu hỏi tương tác giúp công chúng chủ động tham gia vào không gian di sản trực tuyến. Cách làm này góp phần kéo dài “vòng đời” của trưng bày, mở rộng phạm vi tiếp cận và đưa nội dung bảo tàng vượt khỏi giới hạn không gian vật lý.

Bên cạnh đó, các công cụ đơn giản như Google Forms cũng được ứng dụng để xây dựng phiếu học tập điện tử, khảo sát ý kiến công chúng và đánh giá sau tham quan, từng bước hình thành dữ liệu phục vụ đổi mới hoạt động giáo dục di sản.

Thực tiễn tại Bảo tàng Lào Cai cho thấy, ứng dụng khoa học công nghệ trong giáo dục di sản không chỉ nằm ở thiết bị hay phần mềm hiện đại mà quan trọng hơn là đổi mới tư duy tiếp cận công chúng. Trong bối cảnh chuyển đổi số và công nghiệp văn hóa ngày càng phát triển, công chúng – đặc biệt là giới trẻ – không chỉ muốn xem và nghe mà còn muốn được tương tác, trải nghiệm và đồng sáng tạo cùng di sản.

Từ những cách làm cụ thể, hoạt động giáo dục di sản của Bảo tàng Lào Cai đang chuyển dịch theo hướng hiện đại: từ tham quan thụ động sang trải nghiệm tương tác; từ thuyết minh một chiều sang đối thoại; từ không gian trưng bày trực tiếp sang môi trường số. Qua đó, bảo tàng từng bước khẳng định vai trò không chỉ là nơi lưu giữ ký ức mà còn là trung tâm học tập, kết nối cộng đồng và lan tỏa giá trị văn hóa trong đời sống đương đại.