Các Bộ trưởng ASEAN và đại diện EU trước phiên khai mạc Hội nghị, tại Trung tâm Hội nghị quốc tế ở thủ đô Bandar Seri Begawan, Brunei. Ảnh: TTXVN

Hướng tới cột mốc chiến lược mới

Thủ đô Bandar Seri Begawan (Brunei Darussalam) trong tuần này trở thành tâm điểm của ngoại giao khu vực, khi diễn ra Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN - EU lần thứ 25. Hội nghị không chỉ mang ý nghĩa của một kỳ họp định kỳ, mà còn mở ra giai đoạn chuẩn bị quan trọng cho cột mốc 50 năm quan hệ giữa hai khối vào năm 2027.

Quan hệ giữa hai khối đang đứng trước nhu cầu cần được nâng cấp mạnh mẽ hơn cả về chiều sâu lẫn phạm vi hợp tác. Đồng thời, hai bên cần tăng tốc hiện thực hóa mục tiêu nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược toàn diện, sau khi đã thiết lập khuôn khổ Đối tác chiến lược từ năm 2020.

Một trong những nội dung trọng tâm của hội nghị là rà soát toàn diện việc triển khai Kế hoạch hành động ASEAN - EU giai đoạn 2023-2027. Tính đến nay, khoảng 68% trong tổng số 161 dòng hành động đã được triển khai hoặc đang được thực hiện. Con số này cho thấy tiến độ hợp tác khá tích cực và phản ánh mức độ cam kết thực chất giữa hai bên.

Hợp tác ASEAN - EU hiện trải rộng trên cả 3 trụ cột chính, gồm chính trị - an ninh, kinh tế và văn hóa - xã hội. Trên phương diện chính trị, hai bên tiếp tục khẳng định nguyên tắc thượng tôn pháp luật quốc tế, duy trì một cấu trúc khu vực mở, minh bạch và bao trùm, trong đó, ASEAN giữ vai trò trung tâm. Đây là nền tảng quan trọng để bảo đảm cân bằng chiến lược trong bối cảnh cạnh tranh giữa các trung tâm quyền lực ngày càng gay gắt.

Về kinh tế, hai khối tiếp tục thúc đẩy thương mại tự do, đa dạng hóa chuỗi cung ứng và hướng tới mục tiêu dài hạn là xây dựng một Hiệp định Thương mại tự do (FTA) ASEAN - EU. Song song với đó là tăng cường kết nối con người, hợp tác giáo dục, ứng phó với các cuộc khủng hoảng y tế và nâng cao năng lực chống chịu xã hội.

Đặc biệt, vấn đề thiết lập Đối tác chiến lược toàn diện là chủ đề được thảo luận sâu tại hội nghị. Đây được xem là bước phát triển logic tiếp theo, sau khi hai bên đã nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược vào năm 2020. Mục tiêu này được kỳ vọng sẽ hoàn tất và công bố chính thức vào dịp kỷ niệm 50 năm quan hệ vào năm 2027.

Liên kết kinh tế và vai trò nổi bật của Việt Nam

Một trong những điểm nhấn rõ nét nhất của hợp tác ASEAN - EU hiện nay là việc triển khai Chiến lược Cửa ngõ toàn cầu (Global Gateway) của EU tại khu vực Đông Nam Á. Theo đó, EU cam kết huy động 10 tỷ EUR vào năm 2027 nhằm hỗ trợ phát triển hạ tầng chất lượng cao và thúc đẩy tăng trưởng bền vững tại khu vực Đông Nam Á.

Đây không chỉ là một gói đầu tư tài chính đơn thuần, mà còn là công cụ chiến lược nhằm gia tăng kết nối giữa hai khu vực trong bối cảnh cạnh tranh địa kinh tế toàn cầu ngày càng quyết liệt. Các chương trình hỗ trợ kỹ thuật trọng điểm đang tạo ra những tác động cụ thể, đặc biệt trong lĩnh vực thương mại, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh.

Gói Kết nối bền vững (SCOPE) là một ví dụ điển hình khi hỗ trợ tạo thuận lợi thương mại, hài hòa tiêu chuẩn kỹ thuật và thúc đẩy sự tham gia mạnh mẽ hơn của khu vực tư nhân. Đây là nền tảng quan trọng giúp doanh nghiệp ASEAN tiếp cận hiệu quả hơn với thị trường châu Âu vốn có yêu cầu rất cao về chất lượng, môi trường và minh bạch.

Song song với đó, hai bên cũng đẩy mạnh hợp tác về quản trị dữ liệu, trí tuệ nhân tạo (AI) và khai thác dữ liệu vệ tinh Copernicus nhằm phục vụ ứng phó với biến đổi khí hậu. Các sáng kiến về chuyển đổi năng lượng sạch, kinh tế tuần hoàn và bảo tồn đa dạng sinh học cũng được thúc đẩy thông qua Nhóm châu Âu xanh, góp phần định hình một mô hình phát triển bền vững hơn cho khu vực.

Vấn đề an ninh khu vực và quốc tế tiếp tục chiếm vị trí quan trọng trong chương trình nghị sự. Một thông điệp xuyên suốt được tái khẳng định là cam kết đối với Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS) năm 1982. ASEAN và EU cùng nhấn mạnh sự cần thiết phải duy trì hòa bình, ổn định, an toàn, tự do hàng hải và hàng không tại biển Đông; giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình; tôn trọng đầy đủ các tiến trình pháp lý và ngoại giao.

Bên cạnh đó, các cuộc xung đột đang diễn ra tại cả châu Á và châu Âu cũng là những chủ đề được quan tâm đặc biệt. Các bộ trưởng dự kiến sẽ kêu gọi chấm dứt bạo lực, bảo đảm tiếp cận nhân đạo và tìm kiếm giải pháp chính trị lâu dài dựa trên Hiến chương Liên hợp quốc cùng luật pháp quốc tế.

Trong lĩnh vực an ninh phi truyền thống, hai bên nhất trí tăng cường hợp tác phòng chống tội phạm xuyên quốc gia, an ninh mạng, chống tin giả và quản trị AI. Đây là những thách thức mới có tác động trực tiếp tới an ninh con người trong thời đại số và đòi hỏi sự phối hợp xuyên biên giới ngày càng chặt chẽ.

Tàu vận tải hàng hóa container quốc tế đi vào cảng Đình Vũ, thành phố Hải Phòng. Ảnh: Thanh Trúc

Đối với Việt Nam, hội nghị lần này mang ý nghĩa đặc biệt khi tham dự với vị thế mới, sau khi nâng cấp quan hệ với EU lên Đối tác chiến lược toàn diện vào đầu năm 2026. Việt Nam hiện là đối tác thương mại lớn nhất của EU trong ASEAN, đồng thời là một trong số ít quốc gia thành viên đã có Hiệp định Thương mại tự do song phương có hiệu lực với EU.

Với vai trò là nước điều phối quan hệ kinh tế ASEAN - EU, Việt Nam đã chủ động đóng góp nhiều sáng kiến đáng chú ý, trong đó có việc đồng chủ trì xây dựng Bộ nguyên tắc thương mại kỹ thuật số, tạo nền tảng cho thương mại số và tăng cường bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Việt Nam cũng tích cực điều phối chương trình, hoạt động chung, hỗ trợ doanh nghiệp ASEAN, đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và nhỏ (MSME), thích ứng với những tiêu chuẩn cao của thị trường châu Âu. Đồng thời, Việt Nam còn đóng vai trò trung gian điều hòa các khác biệt trong quan điểm giữa hai khối nhờ nền tảng tin cậy chính trị và sự hiểu biết sâu sắc về cả hai hệ thống hợp tác.

Sự tham gia chủ động này không chỉ giúp nâng cao tiêu chuẩn sản xuất trong nước, mà còn góp phần quan trọng vào việc hiện thực hóa các ưu tiên lớn của ASEAN về chuyển đổi xanh và chuyển đổi số.

Có thể thấy, bất chấp khoảng cách địa lý, ASEAN - EU vẫn duy trì được sự đồng thuận về những giá trị cốt lõi, gồm hòa bình, phát triển bền vững và một trật tự quốc tế dựa trên luật lệ. Quan hệ ASEAN - EU tiếp tục khẳng định là một trong những mô hình hợp tác liên khu vực ổn định và hiệu quả nhất hiện nay. Đây không chỉ là lợi ích song phương, mà còn là tín hiệu quan trọng đối với triển vọng duy trì một cấu trúc quốc tế cân bằng và bền vững hơn trong tương lai.

Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN - EU lần thứ 25 khẳng định quyết tâm chính trị mạnh mẽ nhằm đưa quan hệ hai bên lên tầm cao mới, hướng tới Hội nghị cấp cao kỷ niệm 50 năm quan hệ vào năm 2027. Hai bên cũng tái khẳng định vai trò trung tâm của ASEAN, thúc đẩy hợp tác sâu rộng hơn trên ba trụ cột của Cộng đồng ASEAN phù hợp với Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, đồng thời phản ánh lập trường chung trước những biến động lớn của khu vực và thế giới./.

https://www.bienphong.com.vn/asean-eu-thuc-day-nang-cap-chien-luoc-toan-dien-post503048.html