Được tổ chức tại Bảo tàng Lào Cai – không gian văn hóa tiêu biểu của vùng cao Tây Bắc, triển lãm mở ra một lát cắt sinh động về hành trình phát triển du lịch sinh thái gắn với bảo tồn văn hóa của cộng đồng địa phương, nơi thiên nhiên, con người và bản sắc văn hóa hòa quyện trong một chỉnh thể thống nhất.

Toàn cảnh buổi giới thiệu triển lãm “Gieo xanh nơi đỉnh mây” với sự tham gia của đông đảo học sinh và đại biểu, nhằm lan tỏa thông điệp về du lịch sinh thái, bảo tồn văn hóa và phát triển bền vững vùng cao Tây Bắc.

Triển lãm là kết quả của đề tài nghiên cứu “Hành trình kể câu chuyện du lịch sinh thái của phụ nữ Việt Nam Anh hùng thích ứng với biến đổi khí hậu”, do Đại học Hull, Đại học Loughborough, Viện Tài nguyên và Môi trường – Đại học Quốc gia Hà Nội và Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam phối hợp thực hiện. Trên nền tảng nghiên cứu liên ngành này, triển lãm mang đến cách tiếp cận giàu tính nhân văn, phản ánh đa chiều đời sống, sinh kế, môi trường và bản sắc văn hóa của phụ nữ vùng cao trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng rõ nét.

Sau khi được giới thiệu tại Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam, triển lãm tiếp tục “hành trình” trở về Lào Cai – nơi những câu chuyện được hình thành và vẫn đang diễn ra mỗi ngày. Sự trở lại này không chỉ mang ý nghĩa về mặt không gian, mà còn là sự kết nối sâu sắc về tinh thần, giúp công chúng được tiếp cận trực tiếp với môi trường sống, con người và nhịp sinh hoạt bản địa. Tại đây, triển lãm khắc họa chân thực hình ảnh phụ nữ các dân tộc Tày, Mông, Giáy, Dao ở Sa Pa – những người đang bền bỉ thích ứng với biến đổi khí hậu, đồng thời chủ động thay đổi sinh kế và gìn giữ bản sắc văn hóa bằng sự sáng tạo, linh hoạt và tình yêu quê hương sâu sắc.

Trọng tâm của triển lãm là câu chuyện tại Bản Hồ và Tả Van – những cộng đồng nằm dưới chân dãy Hoàng Liên hùng vĩ. Tại đây, người phụ nữ không chỉ là người gìn giữ truyền thống mà còn là chủ thể của sự thay đổi. Họ từng bước chuyển từ sản xuất nông nghiệp truyền thống sang phát triển du lịch sinh thái, xây dựng mô hình sinh kế mới gắn với bảo tồn văn hóa. Quá trình chuyển đổi ấy diễn ra trong điều kiện nhiều thách thức, nhưng cũng thể hiện rõ khả năng thích ứng mạnh mẽ và vai trò trung tâm của phụ nữ trong phát triển cộng đồng bền vững.

Đại biểu và phụ nữ các dân tộc vùng cao trao đổi, tìm hiểu tài liệu tại không gian triển lãm “Gieo xanh nơi đỉnh mây”.

Không dừng lại ở vai trò của một không gian trưng bày, “Gieo xanh nơi đỉnh mây” được xây dựng như một hành trình kể chuyện đa tầng, giàu cảm xúc. Ngay từ khi bước vào triển lãm, du khách đã được dẫn dắt vào một không gian mang đậm hơi thở núi rừng, nơi mỗi hình ảnh, mỗi câu chuyện đều như một lát cắt của đời sống. Những thửa ruộng bậc thang trải dài, những nếp nhà gỗ ẩn mình trong sương sớm, hay những phiên chợ vùng cao rộn ràng sắc màu… tất cả được tái hiện không chỉ bằng hình ảnh mà còn bằng âm thanh, chất liệu và trải nghiệm tương tác. Qua đó, người xem không chỉ “nhìn thấy” mà còn có thể “cảm nhận” nhịp sống của cộng đồng địa phương, đặc biệt là phụ nữ – những người đang âm thầm nhưng bền bỉ giữ gìn bản sắc văn hóa trong bối cảnh nhiều biến động.

Một trong những điểm nhấn nổi bật của triển lãm chính là cách tiếp cận “lấy con người làm trung tâm”. Thay vì chỉ giới thiệu các sản phẩm du lịch hay cảnh quan thiên nhiên, triển lãm đặt con người – cụ thể là những người phụ nữ vùng cao – vào vị trí trung tâm của câu chuyện. Họ không chỉ là nhân vật được phản ánh, mà còn là chủ thể kể chuyện, là người trực tiếp chia sẻ về hành trình của mình. Từ những người phụ nữ quen với nương rẫy, họ đã từng bước học cách làm du lịch, đón khách, giới thiệu văn hóa bản địa và xây dựng sinh kế mới. Quá trình chuyển đổi ấy không hề dễ dàng, nhưng chính sự kiên trì, linh hoạt và tinh thần học hỏi đã giúp họ thích nghi và phát triển.

Những câu chuyện được kể trong triển lãm không mang tính tô vẽ, mà chân thực và gần gũi. Đó là câu chuyện về một người phụ nữ học cách thêu lại những hoa văn truyền thống để làm sản phẩm du lịch; hay một nhóm phụ nữ cùng nhau bảo tồn kỹ thuật vẽ sáp ong – một nét văn hóa đặc trưng đang dần mai một. Cũng có những câu chuyện về việc tận dụng nguồn thảo mộc sẵn có để tạo ra các sản phẩm thân thiện với môi trường, vừa phục vụ du khách, vừa góp phần bảo vệ hệ sinh thái địa phương. Tất cả những điều đó cho thấy tri thức bản địa không chỉ là di sản cần được bảo tồn, mà còn là nguồn lực quan trọng trong việc thích ứng với biến đổi khí hậu và phát triển bền vững.

Chính từ những lát cắt đời thường ấy, ý nghĩa của triển lãm được mở rộng vượt ra ngoài phạm vi của một hoạt động văn hóa – nghệ thuật. “Gieo xanh nơi đỉnh mây” trở thành một thông điệp mạnh mẽ về phát triển bền vững, trong đó cộng đồng địa phương giữ vai trò trung tâm. Triển lãm nhấn mạnh rằng, phát triển du lịch không thể tách rời khỏi việc bảo tồn văn hóa và bảo vệ môi trường; đồng thời, mọi giải pháp đều cần xuất phát từ nhu cầu, điều kiện và tri thức của chính người dân bản địa. Đây cũng là cách tiếp cận đang được nhiều tổ chức quốc tế khuyến khích, nhằm đảm bảo sự cân bằng giữa phát triển kinh tế và gìn giữ bản sắc văn hóa.

Một điểm đáng chú ý khác là triển lãm đã khéo léo lồng ghép vấn đề bình đẳng giới trong bối cảnh biến đổi khí hậu. Thông qua những câu chuyện cụ thể, người xem có thể nhận thấy phụ nữ không chỉ là đối tượng chịu tác động của biến đổi khí hậu, mà còn là lực lượng tiên phong trong việc tìm kiếm giải pháp. Họ tham gia vào các hoạt động kinh tế, bảo tồn văn hóa, giáo dục cộng đồng và xây dựng lối sống thân thiện với môi trường. Việc tôn vinh vai trò của phụ nữ trong triển lãm vì thế không chỉ mang ý nghĩa ghi nhận, mà còn góp phần thay đổi nhận thức xã hội về vị trí của phụ nữ trong phát triển bền vững.

Bên cạnh không gian trưng bày, chuỗi workshop trải nghiệm được tổ chức xuyên suốt thời gian triển lãm đã tạo nên sức hấp dẫn đặc biệt, thu hút đông đảo công chúng tham gia. Các hoạt động như “Gieo xanh” với trải nghiệm làm gốm, trồng sen đá; “Dệt chuyện bản làng” với vẽ sáp ong, thêu hoa văn thổ cẩm; hay “Hương núi” với làm túi thơm từ thảo mộc, hoa khô… không chỉ mang tính giải trí mà còn giúp người tham gia hiểu sâu hơn về văn hóa bản địa. Thông qua việc trực tiếp thực hành, công chúng có cơ hội “chạm” vào những giá trị truyền thống, từ đó hình thành sự trân trọng và ý thức gìn giữ.

Học sinh tham gia hoạt động trải nghiệm thủ công truyền thống, tìm hiểu và thực hành các kỹ thuật làm sản phẩm gắn với văn hóa bản địa trong khuôn khổ chương trình triển lãm “Gieo xanh nơi đỉnh mây”.

“Gieo xanh nơi đỉnh mây” cũng là minh chứng cho hiệu quả của sự hợp tác đa chiều giữa các tổ chức trong và ngoài nước. Sự tham gia của Đại học Hull, Đại học Loughborough, Đại học Quốc gia Hà Nội, Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam cùng nhiều cơ quan, địa phương đã góp phần tạo nên một triển lãm có chiều sâu cả về nội dung lẫn hình thức. Tuy nhiên, yếu tố quan trọng nhất vẫn là sự tham gia trực tiếp của cộng đồng – đặc biệt là phụ nữ Tả Van, Bản Hồ. Chính họ đã mang đến những câu chuyện chân thực, những trải nghiệm sống động và nguồn cảm hứng mạnh mẽ cho toàn bộ triển lãm.

Từ một góc nhìn rộng hơn, triển lãm đặt ra những câu hỏi đáng suy ngẫm về con đường phát triển trong tương lai: Làm thế nào để phát triển du lịch mà không đánh mất bản sắc? Làm thế nào để bảo tồn văn hóa trong khi vẫn đảm bảo sinh kế cho người dân? Và làm thế nào để con người có thể sống hài hòa với thiên nhiên trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng khắc nghiệt? Dù không đưa ra câu trả lời duy nhất, triển lãm đã gợi mở một hướng tiếp cận rõ ràng: bắt đầu từ cộng đồng, dựa trên tri thức bản địa và những hành động bền bỉ.

Không chỉ dừng lại ở việc truyền tải thông điệp, triển lãm còn khơi dậy niềm tin vào khả năng thay đổi tích cực. Những “mầm xanh” được gieo không chỉ là hình ảnh ẩn dụ, mà là những hành động cụ thể, những mô hình sinh kế, những câu chuyện truyền cảm hứng đang hiện hữu. Từ những bản làng nơi sườn núi Hoàng Liên, thông điệp ấy đang lan tỏa đến đông đảo công chúng, góp phần hình thành một cách nhìn mới về phát triển – nơi con người, văn hóa và thiên nhiên không đối lập, mà cùng tồn tại và hỗ trợ lẫn nhau.

Với cách tiếp cận giàu tính nhân văn, nội dung sâu sắc và hình thức thể hiện sáng tạo, “Gieo xanh nơi đỉnh mây” không chỉ là một triển lãm, mà còn là một mô hình tham khảo cho các hoạt động văn hóa trong tương lai. Đó là cách kể chuyện từ góc nhìn địa phương nhưng mang ý nghĩa toàn cầu; là sự kết hợp giữa nghiên cứu và thực tiễn; giữa bảo tồn và phát triển. Và trên hết, đó là lời nhắc nhở rằng, trong hành trình hướng tới tương lai bền vững, mỗi cá nhân, mỗi cộng đồng đều có thể trở thành “người gieo xanh” – bắt đầu từ những điều nhỏ bé nhưng đầy ý nghĩa./.