Sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, Lào Cai mới trở thành tỉnh miền núi biên giới có quy mô diện tích trên 13.256 km², dân số gần 1,78 triệu người, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 61,1%. Địa bàn rộng, dân cư phân tán, điều kiện giao thông còn nhiều khó khăn đã đặt ra những thách thức lớn đối với công tác phổ cập giáo dục và xóa mù chữ. Tuy nhiên, trong điều kiện đó, tỉnh vẫn duy trì ổn định hệ thống giáo dục và đạt được nhiều kết quả tích cực, tạo nền tảng quan trọng cho phát triển nguồn nhân lực và bảo đảm an sinh xã hội.

Một trong những yếu tố quyết định là sự quan tâm, chỉ đạo đồng bộ của cấp ủy, chính quyền các cấp. Công tác phổ cập giáo dục, xóa mù chữ được lồng ghép vào các nghị quyết, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và được giao chỉ tiêu cụ thể hằng năm. Ban Chỉ đạo các cấp được kiện toàn, hoạt động theo hướng rõ trách nhiệm, bám sát địa bàn. Sự phối hợp giữa ngành giáo dục với các cơ quan, đoàn thể, lực lượng tại cơ sở đã góp phần huy động tối đa nguồn lực và nâng cao hiệu quả triển khai chính sách.

Cùng với đó, mạng lưới cơ sở giáo dục tiếp tục được rà soát, sắp xếp theo hướng phù hợp với điều kiện địa lý và phân bố dân cư. Năm học 2025–2026, toàn tỉnh có 1.046 cơ sở giáo dục và 1.362 điểm trường lẻ, đáp ứng nhu cầu học tập của hơn 470.000 trẻ em, học sinh, học viên. Hệ thống trường phổ thông dân tộc nội trú, bán trú được duy trì và phát triển, tạo điều kiện thuận lợi cho học sinh vùng cao được tiếp cận giáo dục ổn định, góp phần hạn chế tình trạng bỏ học.

Việc đầu tư cơ sở vật chất và trang thiết bị dạy học được quan tâm triển khai, từng bước cải thiện điều kiện dạy và học. Toàn tỉnh có gần 14.926 phòng học, trong đó tỷ lệ phòng kiên cố đạt trên 87%. Hạ tầng công nghệ thông tin được tăng cường, 100% cơ sở giáo dục được kết nối internet, hỗ trợ hiệu quả cho công tác quản lý và giảng dạy. Bên cạnh nguồn ngân sách nhà nước, công tác xã hội hóa giáo dục được đẩy mạnh với sự tham gia của các tổ chức, cá nhân, góp phần bổ sung nguồn lực và nâng cao chất lượng giáo dục.

Trên cơ sở đó, các chỉ tiêu phổ cập giáo dục và xóa mù chữ đạt kết quả tích cực và tương đối toàn diện. Tỷ lệ huy động trẻ 5 tuổi ra lớp đạt 99,9%, 100% xã, phường đạt chuẩn phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ 5 tuổi. Ở cấp tiểu học, tỷ lệ trẻ 6 tuổi vào lớp 1 đạt gần tuyệt đối; 100% đơn vị cấp xã đạt chuẩn phổ cập giáo dục tiểu học mức độ 3. Đối với cấp trung học cơ sở, toàn tỉnh duy trì 100% xã, phường đạt chuẩn, trong đó gần một nửa đạt mức độ cao nhất. Những kết quả này cho thấy sự ổn định và bền vững của hệ thống giáo dục cơ bản.

Công tác phổ cập giáo dục trên địa bàn tỉnh đã đạt được nhiều kết quả tích cực (Ảnh minh họa).

Công tác xóa mù chữ cũng đạt nhiều kết quả tích cực, đặc biệt trong nhóm dân số trẻ. Tỷ lệ biết chữ mức độ 1 ở độ tuổi 15–25 đạt 99,87% và mức độ 2 đạt 99,84% . Ở nhóm tuổi 15–60, tỷ lệ biết chữ mức độ 2 đạt trên 96%, phản ánh hiệu quả của các chương trình xóa mù chữ và duy trì kết quả sau phổ cập. Trong năm 2025, toàn tỉnh đã tổ chức 74 lớp xóa mù chữ với 1.583 học viên tham gia, góp phần từng bước thu hẹp khoảng cách về trình độ dân trí giữa các vùng.

Tuy vậy, công tác phổ cập giáo dục và xóa mù chữ tại Lào Cai vẫn đối mặt với không ít khó khăn. Tình trạng thiếu giáo viên, đặc biệt ở các môn chuyên biệt như Tin học, Ngoại ngữ, Nghệ thuật, vẫn chưa được khắc phục triệt để. Việc huy động và duy trì người học trong các lớp xóa mù chữ, nhất là ở nhóm dân cư lớn tuổi và phụ nữ vùng cao, còn gặp nhiều trở ngại do điều kiện lao động, sinh hoạt. Bên cạnh đó, năng lực quản lý và tổ chức thực hiện ở một số địa phương còn hạn chế, ảnh hưởng đến tiến độ và chất lượng triển khai.

Trong giai đoạn tới, tỉnh Lào Cai xác định tiếp tục duy trì và nâng cao chất lượng phổ cập giáo dục, xóa mù chữ gắn với xây dựng xã hội học tập. Các giải pháp trọng tâm bao gồm củng cố đội ngũ giáo viên, tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các cấp, các ngành. Đồng thời, chú trọng các chính sách hỗ trợ người học ở vùng khó khăn, phát triển giáo dục mầm non cho trẻ từ 3 đến 5 tuổi và tăng cường phân luồng học sinh sau trung học cơ sở.

Công tác phổ cập giáo dục, xóa mù chữ sẽ tiếp tục được tỉnh đẩy mạnh trong thời gian tới (Ảnh minh họa).

Trong điều kiện đặc thù của một tỉnh miền núi biên giới với tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số cao, việc duy trì và nâng cao chất lượng phổ cập giáo dục, xóa mù chữ tại Lào Cai là một quá trình đòi hỏi sự kiên trì, đồng bộ và linh hoạt. Những kết quả đạt được không chỉ góp phần nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực mà còn khẳng định nỗ lực của địa phương trong việc bảo đảm quyền học tập cho mọi người dân, hướng tới phát triển bền vững và toàn diện./.