DOC-nền tảng không thể thiếu

Cuối tháng 1 vừa qua, tại thành phố Cebu (Philippines) đã diễn ra Hội nghị các quan chức cấp cao (SOM) Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN)-Trung Quốc về thực hiện Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC) lần thứ 25 (SOM-DOC 25). Hội nghị do Malaysia trong cương vị nước điều phối quan hệ ASEAN-Trung Quốc và Trung Quốc đồng chủ trì, với sự tham dự của Thứ trưởng Ngoại giao/Quan chức cấp cao các nước ASEAN và Trung Quốc. Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Đặng Hoàng Giang, Trưởng SOM ASEAN-Việt Nam đã dẫn đầu đoàn Việt Nam tham dự hội nghị.

Nội dung trao đổi trọng tâm tại hội nghị xoay quanh tình hình Biển Đông, việc triển khai DOC và tiến trình đàm phán COC. Các nước ASEAN và Trung Quốc tái khẳng định tầm quan trọng của việc duy trì hòa bình, ổn định, an ninh, an toàn, tự do hàng hải và hàng không ở Biển Đông trên cơ sở luật pháp quốc tế, trong đó có Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS 1982). Đây là lập trường quen thuộc nhưng không thể thiếu, bởi việc nhắc lại các nguyên tắc này chính là cách các bên cố gắng giữ cho Biển Đông không trượt khỏi quỹ đạo đối thoại.

Đáng chú ý, hội nghị hoan nghênh việc Campuchia chính thức phê chuẩn UNCLOS 1982. Theo bình luận từ giới chuyên gia, động thái này tuy không làm thay đổi ngay lập tức tương quan trên thực địa, nhưng mang ý nghĩa chính trị-pháp lý nhất định, cho thấy sự ủng hộ ngày càng rõ ràng của các nước trong khu vực đối với khuôn khổ pháp lý toàn cầu điều chỉnh các hoạt động trên biển. Trong bối cảnh các diễn biến phức tạp tiếp tục xuất hiện, việc củng cố vai trò của UNCLOS 1982 được xem là cách gia cố “rào chắn an toàn” cho các hành vi ứng xử trên Biển Đông.

Các quốc gia cũng tái khẳng định tầm quan trọng của DOC và ghi nhận một số kết quả đã đạt được trong thời gian qua, bao gồm các hoạt động hợp tác thực chất nhằm củng cố lòng tin và thúc đẩy hợp tác giải quyết những thách thức chung. Tuy nhiên, nhiều nhận định chỉ ra rằng, DOC chỉ mang tính tuyên bố chính trị, không có cơ chế ràng buộc pháp lý chặt chẽ, nên hiệu quả của văn kiện này phụ thuộc rất lớn vào thiện chí và mức độ tuân thủ của các bên. Việc tiếp tục nhấn mạnh DOC vì thế vừa thể hiện quyết tâm duy trì một nền tảng tối thiểu, vừa cho thấy giới hạn thực tế của khuôn khổ hiện có.

Thúc đẩy COC-từ cam kết chính trị đến bài toán hiệu lực

Một nội dung quan trọng khác của hội nghị là thảo luận về phương hướng thời gian tới, trong đó, các nước nhất trí tiếp tục nỗ lực bảo đảm thực hiện đầy đủ, hiệu quả toàn bộ các điều khoản của DOC. Mục tiêu không chỉ là duy trì hòa bình, ổn định và thúc đẩy hợp tác ở Biển Đông, mà còn tạo môi trường thuận lợi cho đàm phán COC. Cách tiếp cận này cho thấy DOC vẫn được xem là nền tảng quan trọng cho một bộ quy tắc có tính ràng buộc và hiệu lực cao hơn.

Các quốc gia cũng ghi nhận những tiến triển trong đàm phán COC và nhất trí, cần đẩy nhanh tiến trình này, trong đó có việc tăng tần suất họp. Việc nhấn mạnh yếu tố “tần suất” phản ánh thực tế rằng, tiến trình COC đã kéo dài nhiều năm, với không ít giai đoạn chững lại do khác biệt lợi ích và cách tiếp cận giữa các bên. Trong bối cảnh môi trường an ninh khu vực biến động nhanh, sự chậm trễ của COC có nguy cơ khiến văn kiện này tụt hậu so với thực tiễn. Mục tiêu được các bên thống nhất là sớm đạt được một COC hiệu lực, thực chất, phù hợp với luật pháp quốc tế, trong đó có UNCLOS 1982. Cụm từ “hiệu lực, thực chất” được lặp lại nhiều lần không phải ngẫu nhiên, mà phản ánh lo ngại một COC mang tính hình thức, thiếu cơ chế thực thi rõ ràng sẽ khó có giá trị trong việc điều chỉnh hành vi và ngăn ngừa xung đột. Đây cũng là điểm then chốt phân biệt giữa một bộ quy tắc có ý nghĩa chiến lược thực sự và một văn kiện mang tính biểu tượng.

Trong phát biểu tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Đặng Hoàng Giang ghi nhận những kết quả và tiến triển đã đạt được trong việc thực hiện DOC và đàm phán COC, đồng thời nhấn mạnh, duy trì hòa bình, ổn định và hợp tác ở Biển Đông đáp ứng lợi ích chung của tất cả các nước. Lập trường này phù hợp với nhận thức chung đã đạt được giữa lãnh đạo cấp cao ASEAN và Trung Quốc, như được phản ánh trong các hội nghị cấp cao gần đây.

Tuy nhiên, Thứ trưởng Đặng Hoàng Giang cũng bày tỏ quan ngại về những diễn biến phức tạp thời gian vừa qua ở Biển Đông, kêu gọi tất cả các bên tuân thủ luật pháp quốc tế và thực hiện nghiêm túc các nghĩa vụ quốc tế; không sử dụng hoặc đe dọa sử dụng vũ lực; giải quyết các tranh chấp bằng biện pháp hòa bình trên cơ sở luật pháp quốc tế, đặc biệt là UNCLOS 1982. Việc nêu rõ các nguyên tắc này cho thấy Việt Nam tiếp tục kiên định cách tiếp cận dựa trên luật lệ, đồng thời gửi thông điệp rõ ràng trong ứng xử trên biển.

Khẳng định DOC là một trong những văn kiện nền tảng trong quan hệ ASEAN-Trung Quốc, Thứ trưởng Đặng Hoàng Giang đề nghị các nước tiếp tục nỗ lực bảo đảm thực hiện đầy đủ, hiệu quả các điều khoản và cam kết trong DOC, qua đó góp phần duy trì hòa bình, ổn định ở Biển Đông và khu vực nói chung, đồng thời tạo môi trường thuận lợi cho đàm phán COC. Cách nhấn mạnh song song DOC và COC phản ánh chiến lược “vừa giữ, vừa đẩy”, nhằm không để khoảng trống quản trị xuất hiện trong giai đoạn quá độ.

Về COC, Thứ trưởng Đặng Hoàng Giang khẳng định cam kết của Việt Nam tiếp tục tích cực tham gia, đóng góp trách nhiệm và thiện chí cùng các nước đẩy nhanh tiến trình đàm phán, nhằm đạt được một bộ quy tắc hiệu lực, thực chất, phù hợp với luật pháp quốc tế, trong đó có UNCLOS 1982. Theo quan điểm này, chỉ một COC đáp ứng đầy đủ các tiêu chí trên mới có thể góp phần hữu hiệu vào việc duy trì hòa bình và thúc đẩy hợp tác ở Biển Đông.

https://www.bienphong.com.vn/chung-no-luc-hoa-binh-va-hop-tac-tren-bien-dong-post500678.html