Những ngày này, trên các sườn núi cao của Lào Cai, từ vùng chè Shan tuyết Suối Giàng đến những nương dâu, vườn quế, rừng sản xuất và cây ăn quả, không khí lao động, sản xuất diễn ra nhộn nhịp. Với người dân nông thôn, xây dựng nông thôn mới giờ đây không còn được đo bằng số ki-lô-mét đường bê tông hay những công trình khang trang, mà được cảm nhận trực tiếp qua đầu ra sản phẩm ổn định hơn, thu nhập bền vững hơn và niềm tin vào sản xuất lâu dài.

Từ thực tiễn ấy, tỉnh xác định rõ: xây dựng nông thôn mới không thể tách rời nhiệm vụ tạo sinh kế cho người dân. Sinh kế không chỉ là mục tiêu cuối cùng mà còn là động lực quyết định để các tiêu chí nông thôn mới được duy trì, nâng cao, tránh tình trạng “đạt chuẩn rồi chững lại”.

Kiên trì lựa chọn hướng đi gắn xây dựng nông thôn mới với tái cơ cấu nông nghiệp và tổ chức lại sản xuất, tỉnh từng bước hình thành nền nông nghiệp hàng hóa theo hướng hiện đại. Nông nghiệp tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong cơ cấu kinh tế của tỉnh, với tốc độ tăng trưởng ước đạt 5,35%, đóng góp khoảng 15,8% GRDP toàn tỉnh. Quan trọng hơn, tăng trưởng này không chỉ nằm trên các con số thống kê mà đang từng bước chuyển hóa thành sinh kế ổn định cho người dân nông thôn.

Hiện toàn tỉnh có hơn 16.000 ha chè, trên 6.500 ha dược liệu, hơn 1.500 ha dâu tằm và gần 26.000 ha cây ăn quả. Các vùng sản xuất không chỉ mở rộng về diện tích mà ngày càng được tổ chức bài bản, gắn với tiêu chuẩn an toàn, truy xuất nguồn gốc và kết nối thị trường tiêu thụ.

Từ chỗ sản xuất manh mún, phụ thuộc thương lái, người dân đã từng bước chuyển sang tư duy làm nông nghiệp hàng hóa, coi chất lượng, liên kết và thị trường là yếu tố sống còn.

Cùng với phát triển sản xuất, chương trình xây dựng nông thôn mới của tỉnh đạt nhiều kết quả rõ nét. Ước đến hết năm 2025, Lào Cai có 41/89 xã đạt chuẩn nông thôn mới, trong đó có 1 xã đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao.

Mục tiêu đến năm 2030 là 55 xã đạt chuẩn, trong đó có ít nhất 2 xã đạt chuẩn nông thôn mới hiện đại. Cách đặt mục tiêu này cho thấy tỉnh không chạy theo số lượng mà chú trọng nâng cao chất lượng và tính bền vững của chương trình.

Nếu chỉ dừng ở hoàn thành bộ tiêu chí, nông thôn mới rất dễ rơi vào trạng thái “đạt chuẩn nhưng thiếu sức sống”. Ngược lại, khi sinh kế của người dân được đặt ở vị trí trung tâm, nông thôn mới không chỉ được xây dựng mà còn tự vận hành và phát triển.

Thu nhập ổn định giúp người dân yên tâm gắn bó với sản xuất, chủ động bảo vệ môi trường, giữ gìn an ninh trật tự và đồng thuận với các chủ trương của Đảng, Nhà nước. Đây chính là khác biệt căn bản giữa tư duy làm nông thôn mới theo phong trào với tư duy phát triển nông thôn mới bền vững, thực chất.

Điều này được minh chứng rõ khi sinh kế được bảo đảm, các tiêu chí nông thôn mới được giữ vững. Hiện tỷ lệ hộ nghèo toàn tỉnh giảm còn 5,5% - con số phản ánh rõ hiệu quả của việc tổ chức lại sản xuất, hỗ trợ sinh kế và phát huy vai trò chủ thể của người dân trong phát triển nông thôn.

Một trong những trụ cột quan trọng tạo sinh kế lâu dài cho nông thôn Lào Cai là phát triển kinh tế tập thể, hợp tác xã. Đến hết năm 2025, toàn tỉnh có 1.460 hợp tác xã đang hoạt động, với tổng vốn điều lệ hơn 3.300 tỷ đồng, thu hút gần 42.000 thành viên. Riêng lĩnh vực nông nghiệp có 828 hợp tác xã, giữ vai trò nòng cốt trong tổ chức sản xuất, liên kết tiêu thụ nông sản và trực tiếp góp phần nâng cao chất lượng các tiêu chí nông thôn mới.

Cùng với đó, xây dựng thương hiệu nông sản và phát triển sản phẩm OCOP trở thành hướng đi căn cơ nhằm tạo giá trị gia tăng và đầu ra bền vững cho sản xuất nông thôn. Đến nay, toàn tỉnh có 623 sản phẩm OCOP đạt từ 3 đến 5 sao. Mỗi sản phẩm OCOP là sinh kế và điểm tựa phát triển cho cộng đồng nông thôn.

Thực tế cho thấy, ở đâu hợp tác xã hoạt động hiệu quả, ở đó người dân yên tâm đầu tư sản xuất, nông thôn mới được duy trì và nâng cao một cách thực chất. Hợp tác xã không chỉ là “bà đỡ” cho nông dân mà còn là cầu nối đưa nông sản địa phương tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Tại xã Văn Chấn, Hợp tác xã Suối Giàng là minh chứng rõ nét cho hướng đi này. Từ chỗ chủ yếu bán chè nguyên liệu, đến nay, sản phẩm “Tuyết Sơn Trà” đã đạt chứng nhận hữu cơ, HACCP, OCOP 4 sao và có thị trường ổn định. Nhờ đó, giá trị cây chè được nâng lên, người trồng chè có thu nhập bền vững hơn, yên tâm gắn bó với vùng chè cổ thụ.

Bà Lâm Thị Kim Thoa - Giám đốc Hợp tác xã Suối Giàng cho biết: Xây dựng nông thôn mới tạo điều kiện để hợp tác xã đầu tư đồng bộ từ vùng nguyên liệu, chế biến đến xây dựng thương hiệu. Quan trọng hơn, người dân đã thay đổi tư duy, chủ động tuân thủ quy trình sản xuất, coi chất lượng là nền tảng cho phát triển lâu dài.

Không chỉ chú trọng phát triển sản xuất, nhiều địa phương trong tỉnh còn xây dựng nông thôn mới theo hướng kiểu mẫu, lấy đời sống và vai trò cộng đồng làm trung tâm.

Xã Bảo Ái là địa phương đầu tiên của tỉnh sau sáp nhập có 3 thôn đạt chuẩn nông thôn mới kiểu mẫu - kết quả của sự điều hành quyết liệt của chính quyền cơ sở và sự đồng thuận của người dân.

Người dân là những người cảm nhận rõ nhất hiệu quả của chương trình. Bà Nguyễn Thị Hạnh, người dân xã Bảo Ái, chia sẻ: “Trước kia sản xuất manh mún, thu nhập bấp bênh. Nay được hỗ trợ phát triển kinh tế rừng theo hướng bền vững, đời sống ổn định hơn, bà con cũng ý thức rõ hơn trong bảo vệ rừng và chung tay xây dựng nông thôn mới”.

Theo ông Tạ Quang Công - Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Bảo Ái, xây dựng nông thôn mới không thể chạy theo thành tích mà phải xuất phát từ nhu cầu thực tế của người dân. Khi sinh kế được bảo đảm, người dân không chỉ tham gia mà còn chủ động gìn giữ, nâng cao chất lượng các tiêu chí một cách bền vững.

Từ những kết quả đạt được có thể khẳng định, sinh kế bền vững chính là trụ cột để nông thôn mới phát triển thực chất, góp phần bảo đảm an sinh xã hội, giữ vững ổn định chính trị và trật tự an toàn xã hội ở khu vực nông thôn.