Triển khai phong trào "Bình dân học vụ số" tại xã Mường Khương, tỉnh Lào Cai.

Từ tinh thần “xóa mù chữ” đến tư duy “xóa mù số”

Việc lựa chọn tên gọi “Bình dân học vụ số” không chỉ mang ý nghĩa biểu tượng. Nó gợi lại tinh thần của phong trào xóa mù chữ trong những năm đầu cách mạng – khi tri thức được coi là điều kiện tiên quyết để người dân làm chủ cuộc sống và tham gia xây dựng đất nước.

Trong bối cảnh hiện nay, khoảng cách phát triển không chỉ nằm ở điều kiện kinh tế, mà còn ở khả năng tiếp cận và sử dụng công nghệ số. Nếu không được trang bị kỹ năng số cơ bản, người dân rất dễ bị đứng ngoài các dịch vụ thiết yếu, từ hành chính công, y tế, giáo dục đến thương mại, tài chính. Nhận diện rõ nguy cơ đó, Ban Thường vụ Tỉnh ủy Lào Cai đã xác định Phong trào “Bình dân học vụ số” là một giải pháp nền tảng, gắn trực tiếp với việc thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Một trong những yếu tố then chốt tạo nên sức sống của phong trào tại Lào Cai là vai trò lãnh đạo trực tiếp, xuyên suốt của cấp ủy Đảng. Ban Chỉ đạo phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của tỉnh được kiện toàn, Bí thư Tỉnh ủy làm Trưởng ban, qua đó bảo đảm sự thống nhất từ chủ trương đến tổ chức thực hiện.

Cách làm này giúp phong trào không bị “hành chính hóa” hay giới hạn trong phạm vi của một ngành, một lĩnh vực, mà trở thành nhiệm vụ chung của cả hệ thống chính trị. Từ tỉnh đến cơ sở, việc triển khai phong trào được lồng ghép vào sinh hoạt chi bộ, họp thôn, tổ dân phố, các hoạt động của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể. Hai hội nghị trực tuyến quy mô toàn tỉnh với hơn 12.000 lượt người tham gia đã góp phần tạo sự thống nhất về nhận thức: chuyển đổi số không phải việc của riêng chính quyền, mà là quá trình toàn dân cùng tham gia.

Khi cả hệ thống chính trị cùng “vào cuộc”

Một điểm đáng chú ý trong triển khai phong trào tại Lào Cai là vai trò dẫn dắt trực tiếp của cấp ủy. Ban Chỉ đạo phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của tỉnh được kiện toàn, Bí thư Tỉnh ủy làm Trưởng ban, qua đó bảo đảm sự lãnh đạo xuyên suốt, thống nhất từ tỉnh đến cơ sở.

Cách làm này giúp phong trào tránh được tình trạng “khoán trắng” cho ngành công nghệ hay thông tin – truyền thông, mà trở thành nhiệm vụ chung của cả hệ thống chính trị. Hai hội nghị trực tuyến quy mô toàn tỉnh với hơn 12.000 lượt người tham gia, cùng hàng nghìn cuộc sinh hoạt chuyên đề ở cơ sở đã tạo nên một nền tảng nhận thức chung: chuyển đổi số không phải việc của riêng ai.

Nếu chỉ dừng ở khẩu hiệu, phong trào sẽ khó tạo chuyển biến. Lào Cai đã chọn cách đi khó hơn nhưng bền vững hơn: “cầm tay chỉ việc” cho người dân. Hơn 3.000 tổ công nghệ số cộng đồng, với gần 20.000 thành viên, đã trở thành lực lượng nòng cốt tại thôn, bản, tổ dân phố.

Năm 2025, hơn 15.500 người dân đã được phổ cập kỹ năng số.

Với phương châm “đi từng ngõ, gõ từng nhà”, các tổ công nghệ số cộng đồng trực tiếp hướng dẫn người dân những kỹ năng thiết yếu: sử dụng điện thoại thông minh, nộp hồ sơ dịch vụ công trực tuyến, kích hoạt và sử dụng tài khoản VNeID, thanh toán không dùng tiền mặt, tiếp cận các dịch vụ số trong y tế, giáo dục, bảo hiểm. Chỉ trong năm 2025, hơn 15.500 người dân đã được phổ cập kỹ năng số theo hình thức “cầm tay chỉ việc”, cách làm tuy tốn công sức nhưng mang lại hiệu quả bền vững, đặc biệt ở vùng cao, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Song song với người dân, đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức – những người trực tiếp phục vụ Nhân dân – cũng được coi là đối tượng trọng tâm. Hơn 20.600 lượt cán bộ hoàn thành các khóa đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng số, góp phần nâng cao hiệu quả vận hành của bộ máy hành chính trong môi trường số.

Sau một năm triển khai, Phong trào “Bình dân học vụ số” đã tạo ra những chuyển biến rõ nét. Điều đáng nói là kết quả phong trào không chỉ thể hiện ở quy mô, mà ở mức độ thẩm thấu vào đời sống xã hội. Đến hết năm 2025, khoảng 80% người dân trưởng thành trên địa bàn tỉnh có tri thức cơ bản về chuyển đổi số; gần 80% dân số trưởng thành tiếp cận và sử dụng các dịch vụ số thiết yếu; 81% người dân có tài khoản định danh điện tử mức 2.

Đặc biệt, 100% học sinh trung học và sinh viên được trang bị kỹ năng số và kỹ năng an toàn trên môi trường mạng – một yếu tố có ý nghĩa chiến lược trong việc hình thành thế hệ công dân số tương lai. Những kết quả này cho thấy phong trào không chỉ tạo hiệu ứng xã hội, mà đang chuyển hóa thành năng lực số cụ thể, góp phần thu hẹp khoảng cách giữa đô thị và nông thôn, giữa vùng thấp và vùng cao.

Đầu tư cho con người là đầu tư bền vững nhất

Trong nhiều năm, không ít địa phương từng lúng túng khi chuyển đổi số được hiểu chủ yếu là đầu tư hạ tầng, phần mềm. Cách tiếp cận của Lào Cai cho thấy một hướng đi khác: đầu tư cho con người trước, công nghệ sẽ phát huy hiệu quả sau.

Thực tiễn từ Lào Cai cho thấy, chuyển đổi số sẽ khó đi vào chiều sâu nếu chỉ tập trung vào hạ tầng và công nghệ. Đầu tư cho con người – cho tri thức, kỹ năng và thói quen số – mới là yếu tố quyết định. Phong trào “Bình dân học vụ số” vì thế mang ý nghĩa vượt ra ngoài một kế hoạch hay một năm triển khai. Nó đặt nền móng cho việc hình thành xã hội số từ cơ sở, nơi mỗi người dân đều có khả năng tham gia, hưởng lợi và đóng góp.

Ở Lào Cai, chuyển đổi số đang được xây dựng từ những điều căn bản nhất – từ từng người dân biết sử dụng công nghệ để phục vụ chính cuộc sống của mình. Đó cũng chính là giá trị cốt lõi, bền vững nhất mà phong trào “Bình dân học vụ số” năm 2025 mang lại.

Ở đó, chuyển đổi số không còn là khái niệm trừu tượng, mà hiện diện trong từng thao tác nhỏ của đời sống hằng ngày. Và chính từ nền tảng con người ấy, xã hội số mới có thể phát triển bền vững, bao trùm và không để ai bị bỏ lại phía sau./.