Biểu diễn múa khèn trong lễ hội Gầu tào.

Không gian di sản phong phú – nền tảng cho phát triển du lịch văn hóa

Lào Cai sở hữu hệ thống di sản đặc sắc: lễ hội Gầu Tào của người Mông, Lễ cấp sắc của người Dao, hát Páo Dung, hát Then, múa chuông của người Giáy; kiến trúc nhà trình tường, trang phục thổ cẩm; cùng kho tàng tri thức bản địa về nông nghiệp, dược liệu, môi trường. Đây là những giá trị kết tinh từ đời sống tinh thần của cộng đồng, phản ánh mối quan hệ hài hòa giữa con người và thiên nhiên miền sơn cước. Những năm gần đây, nhiều địa phương như Sa Pa, Bắc Hà, Bát Xát, Mường Khương, Mù Căng Chải, Mường Lò, Văn Chấn, Thác Bà… đã trở thành điểm đến du lịch văn hóa hấp dẫn, góp phần lan tỏa giá trị di sản và tạo sinh kế bền vững cho người dân.

Dấu ấn giai đoạn 2020–2025: Lào Cai vươn lên nhóm dẫn đầu cả nước

Giai đoạn 2020–2025, tỉnh triển khai đồng bộ các giải pháp bảo tồn và phát huy di sản văn hóa, đạt nhiều kết quả nổi bật. Lào Cai đã lập hồ sơ đề nghị UNESCO ghi danh “Nghệ thuật Xòe Thái”, nâng tổng số di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại lên 04 di sản gồm: Nghệ thuật Xòe Thái; Thực hành Then Tày, Nùng, Thái; Nghi lễ và trò chơi Kéo co Tày, Giáy; Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam Phủ của người Việt. Tỉnh cũng tổ chức tổng kiểm kê toàn bộ di sản văn hóa phi vật thể, lập hồ sơ đề nghị Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ghi danh 21 di sản, đưa tổng số di sản văn hóa của tỉnh lên 56 di sản, trở thành địa phương dẫn đầu cả nước về số lượng di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia.

Những kết quả này góp phần quan trọng trong bảo vệ và phát huy giá trị văn hóa truyền thống, đáp ứng nhu cầu hưởng thụ văn hóa tinh thần của nhân dân và thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội bền vững.

Lễ cưới người Dao đỏ.

Bảo tồn gắn với phát huy di sản sống trong đời sống cộng đồng

Tỉnh không chỉ chú trọng lập hồ sơ di sản mà còn đưa di sản vào đời sống một cách thiết thực. Các loại hình nghệ thuật dân gian, nghề truyền thống và lễ hội được khôi phục, trở thành sản phẩm du lịch cộng đồng đặc sắc, giúp người dân gia tăng thu nhập và phát huy vai trò chủ thể văn hóa.

Ở lĩnh vực di tích, Lào Cai đã tiến hành khảo sát và đề nghị xếp hạng 01 di tích cấp quốc gia, đồng thời trình UBND tỉnh xếp hạng 47 di tích, danh thắng cấp tỉnh, nâng tổng số di tích được xếp hạng lên 207 di tích. Đây là cơ sở quan trọng cho công tác bảo tồn, tôn tạo và khai thác du lịch văn hóa – lịch sử.

Công tác kiểm kê, lập hồ sơ, tỉnh đã triển khai hiệu quả nhiều hoạt động bảo tồn gắn với thực hành văn hóa tại cộng đồng. Lào Cai đã tổ chức bảo tồn và phát huy giá trị của 4 lễ hội, phong tục tập quán tiêu biểu (Nghi lễ Then Khoăn của người Tày; Nghi lễ then cầu mùa của người Giáy, Tết cơm mới người Dao Đỏ; Lễ cúng rừng của người Nùng) góp phần giữ gìn cốt lõi truyền thống, đồng thời tạo thành sản phẩm du lịch hấp dẫn.

Công tác nghiên cứu, sưu tầm văn hóa phi vật thể của các dân tộc ít người có nguy cơ mai một được đẩy mạnh. Dựa trên nguồn di sản quý, Đoàn Nghệ thuật dân tộc tỉnh đã sáng tạo nhiều tiết mục nghệ thuật chất lượng, tham gia các liên hoan chuyên nghiệp và giao lưu quốc tế tại Ấn Độ, Trung Quốc…, góp phần quảng bá hình ảnh văn hóa Lào Cai.

Trò chơi dân gian của đồng bào các dân tộc thiểu số ở Lào Cai.

Lan tỏa giá trị trang phục truyền thống

Trang phục truyền thống giữ vai trò quan trọng trong bản sắc văn hóa. Lào Cai đã tổ chức nhiều lớp truyền dạy kỹ năng dệt vải, nhuộm chàm, thêu hoa văn, may trang phục tại các địa phương, giúp thế hệ trẻ hiểu và tự hào về văn hóa dân tộc mình. Đặc biệt, “Tuần lễ trang phục truyền thống các dân tộc tỉnh Lào Cai” được tổ chức quy mô toàn tỉnh, thu hút sự hưởng ứng của cơ quan, trường học và nhân dân. Sự kiện tạo hiệu ứng sâu rộng, góp phần tôn vinh vẻ đẹp trang phục truyền thống và khuyến khích người dân đưa trang phục dân tộc vào đời sống hiện đại.

Bên cạnh những thành tựu, Lào Cai vẫn đối mặt với nguy cơ mai một các làn điệu dân gian, phong tục; sự tác động của du lịch và giao thoa văn hóa khiến một bộ phận giới trẻ chưa mặn mà với văn hóa truyền thống. Một số lễ hội và nghề cổ truyền đứng trước nguy cơ biến đổi hoặc thiếu người thực hành.

Xây dựng con người Lào Cai trong thời kỳ mới

Cùng với bảo tồn di sản, tỉnh chú trọng xây dựng con người Lào Cai theo các giá trị: “Đoàn kết – Yêu nước – Kỷ cương – Văn minh – Hiếu khách.” Đây là định hướng quan trọng để hình thành môi trường văn hóa lành mạnh, phát huy truyền thống tốt đẹp và tạo sức mạnh nội sinh cho sự phát triển địa phương.

Lào Cai đang từng bước đầu tư hệ thống thiết chế văn hoá đồng bộ, hiện đại, đủ điều kiện tổ chức sự kiện văn hoá – thể thao cấp quốc gia và quốc tế. Bảo tồn di sản vật thể và phi vật thể được gắn chặt với phát triển du lịch, hình thành các sản phẩm du lịch đậm bản sắc. Tỉnh cũng triển khai hiệu quả Chương trình Mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa, hướng tới xây dựng Lào Cai “xanh, hài hòa, bản sắc và hạnh phúc”.

Với những thành tựu quan trọng trong bảo tồn và phát huy di sản, Lào Cai đang ngày càng khẳng định vị thế là trung tâm văn hóa – du lịch đặc sắc của vùng Tây Bắc. Giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa không chỉ bảo tồn “hồn cốt” của cộng đồng các dân tộc, mà còn tạo động lực mạnh mẽ thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội, đưa Lào Cai hội nhập sâu rộng, phát triển bền vững và giàu bản sắc./.