Ngành du lịch từng bước khẳng định là khâu “đột phá” trong phát triển kinh tế của tỉnh với việc hoàn thành vượt mức các chỉ tiêu Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Lào Cai lần thứ XV đề ra. Tốc độ tăng trưởng khách du lịch tăng gấp đôi so với giai đoạn 2010 - 2015, đạt mức tăng trưởng bình quân 22,6%/năm; tổng thu du lịch đạt mức tăng trưởng bình quân 44,2%/năm. Tổng lượt khách du lịch đến Lào Cai năm 2019 đạt 5,1 triệu lượt khách; tổng thu từ khách du lịch đạt 19.200 tỷ đồng. Năm 2020 trước ảnh hưởng nặng nề của đại dịch Covid-19, Lào Cai là một trong những địa phương đã sớm đề ra nhiều giải pháp phòng, chống dịch và kích cầu, khôi phục tăng trưởng du lịch. Đến hết tháng 7/2020, tổng lượt khách đến Lào Cai đạt trên 1,26 triệu lượt, doanh thu từ du lịch đạt 4.327 tỷ đồng. Công tác quản lý nhà nước về du lịch được tăng cường, đảm bảo đồng bộ và hiệu quả, môi trường du lịch được cải thiện, nhận thức về du lịch được đổi mới, có chuyển biến tích cực; nhiều sản phẩm du lịch nổi bật được hình thành và phát triển.

Giải đua ngựa truyền thống Bắc Hà hằng năm luôn thu hút đông đảo du khách thập phương

Du lịch nghỉ dưỡng là một trong những sản phẩm du lịch đem lại hiệu quả kinh tế cao cho ngành du lịch tỉnh Lào Cai. Từ năm 2016 đến nay, nhiều dự án khu du lịch nghỉ dưỡng, khu du lịch sinh thái đã đi vào hoạt động hiệu quả, nâng số lượng các cơ sở lưu trú du lịch nghỉ dưỡng trên địa bàn tỉnh lên hơn 1.300 cơ sở, tăng gấp đôi so với năm 2015. Hệ thống các khách sạn, khu nghỉ dưỡng (resort) đạt tiêu chuẩn từ 3 - 5 sao được đầu tư, các thương hiệu hàng đầu về kinh doanh lưu trú đã có mặt tại Lào Cai như Victoria, Acord,... Nhiều tiêu chuẩn của chuỗi tập đoàn kinh doanh khách sạn quốc tế được áp dụng tại Lào Cai; do đó chất lượng các cơ sở lưu trú du lịch, nguồn nhân lực du lịch đã được nâng lên và thay đổi tích cực trong thời gian vừa qua. Khu vui chơi giải trí cáp treo Fansipan legend; Khu du lịch sinh thái Topas Ecologe, Hàm Rồng, Cát Cát (Sa Pa); các khách sạn tiêu chuẩn 5 sao (Hotel de la coupole - Mgallery by sofite, Silk Path, Pao’s Sa Pa,...), đem lại nhiều trải nghiệm mới cho du khách.

Các di sản văn hóa được xây dựng và khai thác phát triển thành sản phẩm du lịch mang đặc sắc của du lịch Lào Cai như: Chương trình “Hành trình khám phá cung đường di sản Văn hóa Ruộng bậc thang - Tây Bắc”: Xây dựng và triển khai Chương trình du lịch chiêm ngưỡng vẻ đẹp của Di sản văn hóa Ruộng bậc thang Lào Cai tại thị xã Sa Pa và huyện Bát Xát; Chương trình du lịch khám phá nét văn hóa của Chợ phiên vùng cao phục vụ khách du lịch: Chợ Văn hóa Bắc Hà, Chợ Cán Cấu (huyện Si Ma Cai), Chợ Pha Long (huyện Mường Khương), các Chợ Mường Hum, Y Tý (huyện Bát Xát),...; Chương trình du lịch tâm linh dọc sông Hồng thông qua các hệ thống các di tích, danh lam thắng cảnh phục vụ du khách tại Đền Thượng, Đền Mẫu, Đền Đôi Cô, Đền Cô Tân An, Đền Bảo Hà (tỉnh Lào Cai) - kết nối với các Đền: Đông Cuông, Nhược Sơn và Tuần Quán (tỉnh Yên Bái) - Đền Mẫu Âu Cơ, Đền Tam Giang, Đền Du Yến (tỉnh Phú Thọ),... Các sản phẩm du lịch gắn với văn hóa truyền thống được duy trì và phát triển bền vững như: Lễ Tết nhảy người Dao Đỏ, Lễ hội Gầu tào người Hmong, Lễ hội Xuống đồng (Lồng tồng) người Tày (xã Tà Chải, Bắc Hà), Lễ hội Roóng poọc người Giáy (xã Tả Van, Sa Pa), Lễ Cúng rừng “Gạ ma do”, Lễ hội Khô già già của người Hà Nhì (xã Y Tý, Bát Xát). Chương trình du lịch “Sắc hoa Tây Bắc” thông qua Lễ hội Hoa Xuân tại thành phố Lào Cai, Lễ hội Hoa Sa Pa tại khu vực Ga đi của cáp treo Fansipan, thị trấn Sa Pa; Chương trình du lịch chuyên đề “Mùa hoa Đỗ Quyên” tại Vườn Quốc Gia Hoàng Liên (Sa Pa), rừng già Y Tý (Bát Xát); điểm tham quan Thung lũng hoa Bắc Hà, Công viên hồ Na Cồ (Bắc Hà); Chương trình ngắm hoa Tam giác mạch vào tháng 3 - 4 và tháng 9 - 10 tại các huyện Bắc Hà, Si Ma Cai kết nối với Hà Giang được tổ chức đã thu hút, hấp dẫn nhiều du khách.

Du lịch cộng đồng được quan tâm phát triển gắn với lợi thế về cảnh quan thiên nhiên và các giá trị văn hóa đặc sắc của đồng bào các dân tộc thiểu số Lào Cai. Hiện nay có trên 20 điểm du lịch cộng đồng tại Sa Pa, Bắc Hà, Bát Xát, Bảo Yên,... và hơn 350 hộ gia đình dân tộc thiểu số kinh doanh lưu trú tại gia (homestay) trên địa bàn toàn tỉnh. Văn hóa ẩm thực Lào Cai tiếp tục được khai thác, quảng bá hiệu quả đến khách du lịch trong nước và quốc tế. Tỉnh đã phối hợp với Tổng cục Du lịch (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) tổ chức Liên hoan Ẩm thực Lào Cai năm 2017, giới thiệu quảng bá các món ăn độc đáo như: Thắng cố Bắc Hà, cá Hồi Sa Pa, thịt lợn muối người Hmong, rượu Pa Dí Mường Khương, xôi màu Nùng Dín,...

Các sản phẩm du lịch sinh thái, nông nghiệp - làng nghề được quan tâm, phát triển. Đến nay đã hình thành 51 sản phẩm được công nhận OCOP hỗ trợ du lịch phát triển. Xây dựng chương trình du lịch gắn với trải nghiệm các làng thủ công truyền thống: Nghề chạm khắc dân tộc Hmong; nghề thêu thùa thổ cẩm người Dao, Hmong; nghề đan lát mây, tre đan người Hà Nhì,... Nhiều sản phẩm du lịch sinh thái gắn với thăm quan các vườn mận, bưởi, quýt, Thung lũng hoa Bắc Hà, vườn Hồng mộng mơ ở Sa Pa,... Các điểm du lịch sinh thái (Thác Bạc, Suối Vàng, Thác Tình Yêu,...) đã được quan tâm xây dựng bước đầu đáp ứng nhu cầu của du khách.

Đặc biệt, trong 5 năm qua, tỉnh Lào Cai đã xây dựng sản phẩm du lịch sự kiện thông qua việc tổ chức thành công nhiều sự kiện quy mô cấp quốc gia và quốc tế. Năm Du lịch Quốc gia 2017 - Lào Cai - Tây Bắc do tỉnh Lào Cai đăng cai đã thu hút sự tham gia của 8 tỉnh Tây Bắc mở rộng; hình thành các sự kiện văn hóa, thể thao nổi tiếng, hấp dẫn du khách trong và ngoài nước như: Giải đua ngựa truyền thống Bắc Hà, Giải đua xe đạp quốc tế “Một đường đua, hai quốc gia” Việt Nam - Trung Quốc, Lễ hội 4 mùa, Lễ hội trên mây Sa Pa... Các sản phẩm du lịch gắn với thể thao mạo hiểm được tổ chức thường niên như: Chương trình du lịch “Chinh phục đỉnh cao” - Đỉnh Fansipan (Sa Pa), đỉnh Ky Quan San, Nhìu Cồ San (Bát Xát), Giải đua ngựa truyền thống Bắc Hà, “Vó ngựa trên mây” Sa Pa, Giải VMM (Marathon quốc tế).

Không chỉ phát triển sản phẩm du lịch trong phạm vi tỉnh, Lào Cai còn tổ chức chương trình khảo sát nghiên cứu xây dựng các sản phẩm du lịch liên kết như: Chương trình phát triển du lịch 8 tỉnh Tây Bắc mở rộng, Tour Du lịch Lào Cai - Điện Biên - Lào - Thái Lan, Chương trình du lịch 2 Quốc gia, 6 điểm đến Lào Cai (Việt Nam) - Vân Nam (Trung Quốc), liên kết với thành phố Hồ Chí Minh phát triển sản phẩm du lịch mới... Cùng với đó, tỉnh tích cực ứng dụng công nghệ thông tin để tạo bộ công cụ sản phẩm du lịch thông minh gồm: Cổng du lịch thông minh (www.laocaitourism.vn), kho dữ liệu du lịch thông minh và phần mềm quản lý lưu trú thông minh giúp tuyên truyền quảng bá, tư vấn thông tin rộng rãi cho Nhân dân, du khách và tăng cường công tác quản lý du lịch.

Trong thời gian tới, Lào Cai hướng đến việc xây dựng hệ thống sản phẩm du lịch đa dạng, đặc sắc, chuyên nghiệp, mang thương hiệu riêng nhằm thu hút mạnh mẽ du khách trong và ngoài nước; phấn đấu trở thành địa phương có nhiều sản phẩm du lịch hấp dẫn nhất so với các tỉnh miền núi trong cả nước./.